Te veel dode huidcellen: wat zegt uw schilferende huid?

Wat is een huidschilfer en wat zijn de belangrijkste oorzaken ervan?

Schilfers zijn kleine stukjes dode huid die loskomen van de bovenste laag van de opperhuid. Ze duiden op een verstoring van de normale huidvernieuwing, die normaal gesproken onzichtbaar is: de huid vernieuwt zich in ongeveer 28 dagen, en de dode cellen schilferen voortdurend af zonder dat we ze zien. Wanneer deze cellen dikker worden, samenklonteren of in zichtbare vlokken loskomen, spreken we van schilfers.

Er zijn talrijke oorzaken en de precieze diagnose is bepalend voor de behandeling:

• Seborroïsche dermatitis: veroorzaakt door de gist Malassezia furfur; treft de hoofdhuid, de neus-mondplooien, de wenkbrauwen en de borstkas.
• Psoriasis: duidelijk afgebakende plekken, dikke zilverwitte schilfers, ellebogen, knieën, hoofdhuid, nagels.
• Eczeem (atopisch of contacteczeem): schilfers in combinatie met jeuk, blaasjes en vochtverlies.
• Diversevormen van dermatitis (periorale dermatitis, stasedermatitis, neurodermitis).
• Zeer droge huid (xerose): tekort aan lipiden en vocht in de huidbarrière, komt vaak voor in de winter en bij ouderen.
• Ichthyosen: genetische aandoeningen die worden gekenmerkt door chronische schilfering.
• Huidschimmelinfecties (dermatofytosen): schilferige plekken, soms gepaard gaand met jeuk, met een scherpe rand.
• Vertraagde zonnebrand, gevolg van behandelingen (retinoïden, AHA, BHA), chemische irritaties.
• Lokale oorzaken: gebarsten hielen, vouwen tussen de tenen, droge ellebogen.

Een klinisch onderzoek maakt het mogelijk de oorzaak vast te stellen en de behandeling daarop af te stemmen.

Hoe herkent u de symptomen van schilfering?

De verschijnselen variëren afhankelijk van de onderliggende aandoening, het aangetaste gebied en de dikte van de schilfers:

• Uiterlijk: fijn („meelachtig“), middelgrof of grof in de vorm van dikke schilfers.
• Kleur: witachtig, zilverwit (doet denken aan psoriasis), gelig en vettig (doet denken aan seborroïsche dermatitis).
• Hechting: loslaat gemakkelijk versus hecht (teken van de ‘kaarsspaander’ bij psoriasis).
• Locatie: hoofdhuid (meest voorkomend), gezicht (neus-mondplooien, wenkbrauwen), lichaam, plooien, ellebogen, knieën.
• Bijbehorende symptomen: droge, schilferige huid, jeuk, roodheid, een branderig of trekkerig gevoel.
• Verloop: in opflakkeringen of continu, afhankelijk van de oorzaak.

Wat zijn de beste methoden om schilfering te voorkomen?

Een aangepaste verzorgingsroutine beperkt de droogheid en ondersteunt de huidbarrière:

1. Zachte reiniging: lauw (niet heet) water, beperkte duur (5-10 minuten), overvette reinigingsmiddelen of syndetten zonder agressieve zeep.
2. Dagelijks verzachtende crèmes aanbrengen op de nog vochtige huid na het douchen, verrijkt met ceramiden, glycerine, karitéboter en panthenol.
3. Een redelijkeluchtvochtigheid binnenshuis (luchtbevochtiger bij droge verwarming in de winter).
4. Katoenen kleding, hypoallergene wasmiddelen, geen geparfumeerde wasverzachters.
5. Zonnebescherming om de aantasting van de huidbarrière door UV-straling te beperken.
6. Gevarieerde voeding: omega-3, zink, B-vitamines, plantaardige antioxidanten.
7. Voldoendevochtinname.

Welke behandelingen worden aanbevolen bij hardnekkige schilfering?

De behandeling hangt af van de vastgestelde oorzaak:

• Behandelende shampoos voor de hoofdhuid: op basis van ketoconazol, ciclopiroxolamine, climbazol, zinkpyrithion, piroctonolamine (schimmelwerende werking tegen Malassezia), salicylzuur of ureum (keratolytische werking op dikke schilfers).
• Keratolytische huidverzachters op basisvan ureum (in verschillende concentraties: 5-10 % voor hydratatie, 10-20 % keratolytisch, 20-30 % zeer keratolytisch op verdikte plekken), salicylzuur, glycolzuur, melkzuur.
• Dermocorticoïden op recept, voor ontstekingsopflakkeringen (psoriasis, eczeem, ernstige seborroïsche dermatitis). Gebruik onder toezicht, geen chronische, ongecontroleerde toepassing.
• Topische calcineurineremmers (tacrolimus, pimecrolimus): alternatief voor het gezicht en huidplooien bij bepaalde vormen van dermatitis.
• Smalband-UVB-fototherapie voor uitgebreide vormen van psoriasis of eczeem.
• Topische of orale antischimmelmiddelen bij een vastgestelde schimmelinfectie.
• Biotherapieën bij ernstige vormen van psoriasis (anti-IL-17, anti-IL-23) of atopisch eczeem (dupilumab).

Wat betreft de van oudsher gebruikte steenkoolteer: deze blijft effectief, maar langdurig gebruik ervan is beperkt vanwege gezondheidsrisico’s (door het IARC ingedeeld als waarschijnlijk kankerverwekkend, groep 2A, bij cumulatieve blootstelling). Alleen voor kortdurend gebruik en op medisch advies.

Hoe ga je om met de psychologische aspecten van schilfering?

Zichtbare schilfers (hoofdhuid, gezicht, handen) kunnen een grote invloed hebben op het zelfbeeld en het sociale en professionele leven. Enkele mogelijkheden:

• Consult bij een dermatoloog: een nauwkeurige diagnose en een aangepaste behandeling verminderen onzekerheid en stress.
• Psychologische ondersteuning: cognitieve gedragstherapie, sofrologie en hypnose hebben hun nut bewezen bij chronische huidaandoeningen.
• Patiëntenverenigingen (France Psoriasis, Association Française de l’Eczéma): uitwisseling van ervaringen en hulpbronnen.
• Therapeutische voorlichting om de aandoening beter te begrijpen en het dagelijks leven daarop aan te passen.
• Omgaan met stress, die vaak een trigger is voor opflakkeringen.

Hoe onderscheid je schilfers van psoriasis?

Schilfers zijn een symptoom; psoriasis is een ziekte waarbij schilfers een van de verschijningsvormen zijn. Schilfers kunnen ook bij andere aandoeningen voorkomen (seborroïsche dermatitis, eczeem, ichthyose, schimmelinfecties, zeer droge huid). Er zijn enkele kenmerken die psoriasis onderscheiden:

• Plaques die duidelijk afgebakend zijn, met scherpe randen en die boven de huid uitsteken.
• Dikke, witachtig-zilverkleurige schilfers, in meerdere lagen.
• Het ‘kaarsenspaanderteken ’: bij zacht krabben komen witte schilfers los.
• Typische locaties: ellebogen, knieën, hoofdhuid (op de hoofdhuid uitgesprokener dan bij gewone roos), onderrug, nagels (puntvormige afzettingen, onycholyse).
• Matige jeuk, vaak minder dan bij eczeem.
• Chronisch verloop met opflakkeringen, vaak vanaf de adolescentie of jonge volwassenheid.

Alleen een dermatologisch onderzoek, soms aangevuld met een huidbiopsie, levert een nauwkeurige diagnose op. Dit is essentieel: de behandelingen voor psoriasis en seborroïsche dermatitis verschillen aanzienlijk.

Wat is het verband tussen voeding en schilfers?

De voeding is geen directe oorzaak van schilfers, maar beïnvloedt wel de huidontsteking en het algemene welzijn. Enkele gedocumenteerde aanwijzingen:

• Omega-3 (vette vis, lijnzaad, chiazaad, noten): ontstekingsremmende werking die nuttig is bij inflammatoire huidaandoeningen.
• Zink (oesters, rood vlees, peulvruchten, oliehoudende zaden): speelt een rol bij de vernieuwing van de opperhuid.
• B-vitamines (met name B2, B3 [niacinamide], B6 en B8 [biotine]): dragen bij aan de stofwisseling van de huid.
• Vitamine D: veelvoorkomend tekort, indien nodig te corrigeren na bepaling van het gehalte; speelt een rol bij de differentiatie van keratinocyten.
• Polyfenolen en antioxidanten (groene thee, bessen, kleurrijke groenten).
• Beperk de consumptie van sterk bewerkte voedingsmiddelen, een overmaat aan snel opneembare suikers en alcohol: deze bevorderen systemische ontstekingen.

Zonder aangetoonde allergie is een strikt dieet niet gerechtvaardigd.

Kan schilfering volledig worden genezen?

Dat hangt af van de oorzaak. Schilfering na zonnebrand, na tijdelijke irritatie of als gevolg van een seizoensgebonden droge huid verdwijnt binnen enkele dagen tot enkele weken met een aangepaste verzorgingsroutine.

Schilfering als gevolg van een chronische huidaandoening (psoriasis, eczeem, seborroïsche dermatitis, ichthyosis) verdwijnt niet definitief, maar kan duurzaam onder controle worden gehouden met een goed afgestemde behandeling, een onderhoudsroutine en een gezonde levensstijl. Recente biotherapieën (bij psoriasis en ernstig atopisch eczeem) leveren inmiddels opmerkelijke resultaten op wat betreft de kwaliteit van leven.

Kunnen kinderen ook last hebben van schilfers?

Ja, er zijn verschillende veelvoorkomende aandoeningen bij kinderen:

• ‘Melkkorstjes’ bij zuigelingen: infantiele seborroïsche dermatitis, gelige en vette plekken op de hoofdhuid, soms ook op de wenkbrauwen en in huidplooien. Goedaardig en van voorbijgaande aard; verdwijnt meestal vóór het eerste levensjaar. Zachte verzorging met een speciale babyshampoo, vooraf aanbrengenvan kokosolie of een verzorgende olie om de korstjes zachter te maken, zacht borstelen.
• Atopisch eczeem: komt voor bij 10 tot 20 % van de kinderen in West-Europa, met droge schilfers in de huidplooien.
• Schimmelinfecties van de hoofdhuid (ringworm): moet worden overwogen bij schoolgaande kinderen bij cirkelvormige schilferige plekken, soms met haaruitval. Medische diagnose en behandeling zijn onontbeerlijk.
• Psoriasis bij kinderen: komt minder vaak voor, maar is mogelijk; moet worden onderscheiden van dermatitis.
• Ichthyosen: zeldzame genetische aandoeningen, diagnose in een gespecialiseerd centrum.

Bij aanhoudende of ongebruikelijke schilfers bij kinderen wordt een consult bij een kinderarts of dermatoloog aanbevolen.

Zijn er effectieve natuurlijke middelen tegen schilfers?

Verschillende natuurlijke werkzame stoffen kunnen de behandeling ondersteunen:

• Kokosolie: verzachtend, geschikt voor de hoofdhuid (als masker vóór het wassen met shampoo) en de droge huid. Vermijd gebruik op een acnegevoelige huid vanwege het comedogene effect.
• Zoete amandelolie, jojoba-olie, arganolie: voeden de droge, schilferige huid.
• Sheaboter: zorgt voor comfort en voeding op zeer droge plekken.
• Aloë vera: kalmerend effect op een geïrriteerde huid.
• Verdunde appelazijn als spoeling voor de hoofdhuid: kan de pH in evenwicht brengen, maar moet zeer verdund worden gebruikt (1 eetlepel op 1 liter water) en moet worden vermeden bij een beschadigde of geïrriteerde hoofdhuid (kan een branderig gevoel en irritatie veroorzaken).
• Hydrolaten van helichrysum en Romeinse kamille: mild kalmerend.

Deze benaderingen vormen een aanvulling op de behandeling, maar zijn geen vervanging voor medische behandeling bij een onderliggende aandoening. Bij aanhoudende, uitgebreide of ongebruikelijke schilfers blijft het advies van een dermatoloog onontbeerlijk.