Een microbe is een microscopisch klein organisme – een bacterie, virus, schimmel of protozo – dat onzichtbaar is voor het blote oog, maar alomtegenwoordig is in onze omgeving en in ons eigen lichaam. Hun relatie met de mens is zeker niet uitsluitend vijandig: de overgrote meerderheid van de microben die ons lichaam koloniseren, is onschadelijk of zelfs onmisbaar voor onze gezondheid. Deze worden commensale microben genoemd en vormen samen de microbiota — het microbiële ecosysteem dat onze darmen, onze huid en onze mond- en vaginale slijmvliezen bevolkt. Slechts een minderheid van de microben is pathogeen, dat wil zeggen in staat om ziekten te veroorzaken.
Het onderscheid tussen pathogene en commensale microben is niet altijd eenduidig: sommige normaal gesproken onschadelijke microben kunnen pathogeen worden wanneer het immuunsysteem verzwakt is (immuundepressie, langdurige antibioticabehandeling, chronische stress), een fenomeen dat een opportunistische infectie wordt genoemd. Daarom is het behoud van een evenwichtig immuunsysteem net zo belangrijk als de directe bestrijding van ziekteverwekkers.
De darmmicrobiota — voorheen darmflora genoemd — herbergt ongeveer 100.000 miljard micro-organismen die tot meer dan 1.000 verschillende soorten behoren. Deze microbiota is allesbehalve passief en vervult essentiële fysiologische functies:
Dysbiose — een verstoring van het evenwicht in de microbiota — wordt in verband gebracht met talrijke aandoeningen: terugkerende spijsverteringsinfecties, functionele darmstoornissen, ontstekingsziekten en een verhoogde vatbaarheid voor virale en bacteriële infecties. Probiotica (Lactobacillus, Bifidobacterium) en prebiotica (fermenteerbare oplosbare vezels) helpen dit microbiële evenwicht te ondersteunen en te herstellen, met name na een antibioticakuur die de bacteriële diversiteit in de darmen ernstig verstoort.
Bescherming tegen ziekteverwekkende microben berust op twee elkaar aanvullende pijlers: barrièremaatregelen en het versterken van de immuunafweer. Barrièremaatregelen omvatten het wassen van de handen met water en zeep (standaardmethode), het gebruik van desinfectiemiddelen en hydroalcoholische gels in risicosituaties, het grondig verhitten van voedsel, en vaccinatie tegen microben waarvoor een effectief vaccin bestaat (griep, hepatitis, pneumokokken).
Op voedingsgebied ondersteunen verschillende micronutriënten rechtstreeks de weerstand tegen microbiële infecties: vitamine C stimuleert de aanmaak en migratie van leukocyten, vitamine D3 activeert de macrofagen en versterkt de antivirale afweer, en zink is essentieel voor de proliferatie van T-lymfocyten.Echinacea (EMA: algemeen aanvaard gebruik) is een erkend fytotherapeutisch hulpmiddel bij milde virale luchtweginfecties, in een kuur van 2 tot 4 weken. Ten slotte vormt de huidmicrobiota, net als de darmmicrobiota, een natuurlijke barrière tegen ziekteverwekkende microben, die behouden moet blijven door middel van een aangepaste hygiëne — niet te agressief en niet te oppervlakkig.
