Wondverzorging begint altijd met een grondige mechanische reiniging: spoel de wond gedurende minstens 5 minuten overvloedig af met steriele fysiologische zoutoplossing of schoon stromend water om vreemde voorwerpen, vuil en bacteriën te verwijderen. Het antisepticum wordt pas na het mechanisch reinigen aangebracht — nooit in plaats daarvan. Voor snijwonden en oppervlakkige wonden is chloorhexidine (0,5%-oplossing) het door de HAS aanbevolen antisepticum: een breedspectrum-bactericide dat goed wordt verdragen en bij gebruikelijke concentraties niet cytotoxisch is. Povidonjodium (10 %) is effectief bij wonden met een hoog infectierisico, maar kan bij hoge concentraties de wondgenezing vertragen. Hexamidine (0,1 %-gel) is een alcoholvrij antisepticum dat goed wordt verdragen bij pijnlijke wonden en een gevoelige huid.
De keuze van het verband hangt af van het type en het stadium van de wond:
Hyaluronzuur (HA) is een glycosaminoglycaan dat van nature in de dermis voorkomt en een sleutelrol speelt in de drie fasen van de wondgenezing (ontsteking, proliferatie, hermodellering). Crèmes met HA met een hoog moleculair gewicht vormen een occlusieve film die vocht vasthoudt, de migratie van fibroblasten bevordert en de sluiting van de opperhuid versnelt. HA met een laag moleculair gewicht dringt door in de dermis en stimuleert de collageensynthese — wat vooral nuttig is bij diepe wonden en recente littekens. Alleen aanbrengen op een schone, gedesinfecteerde wond — nooit op een geïnfecteerde wond.
Eerstegraads en oppervlakkige tweedegraads brandwonden (blaren op minder dan 1 % van het lichaamsoppervlak) kunnen thuis worden behandeld. Eerste hulp: onmiddellijk koelen met koud stromend water (15-25 °C) gedurende minimaal 15 minuten — nooit ijs gebruiken. Na het koelen zorgt een hydrocolloïd of hydrocellulair verband ervoor dat de wond vochtig blijft en beschermt het tegen besmetting. Prik de blaren nooit door. Schuurwonden worden behandeld als een wond: reinigen met fysiologisch serum, een antiseptisch middel aanbrengen en vervolgens een steriel kompres aanbrengen dat met een crêpeverband wordt vastgezet. Niet-klevend gaas (vetgaas of siliconeninterface) wordt aanbevolen voor zeer pijnlijke wonden.
Een geïnfecteerde wond vertoont lokale symptomen: uitgebreide roodheid, warmte, zwelling, pus, een onaangename geur en gele korstjes die over de randen heen groeien. Algemene symptomen (koorts, een rode streep die naar de lymfeklier loopt — lymfangitis) vereisen onmiddellijk medisch advies. Diepe wonden, beten (van mensen of dieren), met aarde vervuilde wonden of wonden bij een diabetespatiënt of iemand met een verzwakt immuunsysteem moeten altijd medisch worden beoordeeld — er moet systematisch worden gecontroleerd op het risico op tetanus. Een wond die ondanks de juiste verzorging niet binnen 3 weken geneest, vereist een dermatologisch advies.
De preventie van littekens begint al bij het dichtgroeien van de wond. Zonnebescherming (SPF 50+) is onmisbaar gedurende 12 tot 18 maanden — UV-straling stimuleert de melanogenese en veroorzaakt blijvende post-inflammatoire hyperpigmentatie. Siliconen gels en pleisters (12 uur per dag gedurende 3 tot 6 maanden) zijn de erkende standaardbehandelingen om littekenhypertrofie te verminderen en de textuur te verbeteren. Het masseren van het litteken (5 minuten per dag met een rijke crème) bevordert de rijping van het collageen. Bij keloïden of hardnekkige hypertrofische littekens is een consult bij een dermatoloog noodzakelijk. Zonnebrand op een recent litteken is bijzonder schadelijk en moet gedurende het eerste jaar worden vermeden.
