Wat is medicinale rabarber?
Rabarber (Rheum officinale, Rheum palmatum) is een overblijvende plant uit de familie van de Polygonaceae, afkomstig uit China en al meer dan twee millennia lang gebruikt in de traditionele Chinese geneeskunde (Da Huang). De wortel bevat twee soorten moleculen met tegengestelde effecten: anthrachinonen (sennoside-achtige stoffen, rhein, emodin), die verantwoordelijk zijn voor de laxerende werking, en tannines, die in lage doses een samentrekkende werking hebben. Deze dualiteit verklaart het gebruik ervan, dat wordt gereguleerd door de Europese Farmacopee en het EMA.
Welke voordelen biedt de rabarberwortel?
De erkende traditionele indicaties hebben voornamelijk betrekking op het spijsverteringsstelsel:
- Verlichting van incidentele constipatie door een stimulerend laxerend effect;
- Ondersteuning van een trage darmwerking;
- Een bittere smaak die de maag- en galafscheiding stimuleert;
- Adstringerende werking bij lage dosering op de spijsverteringsslijmvliezen;
- Incidentele ondersteuning bij stoelgangstoornissen.
Belangrijk: rabarber is niet geschikt voor langdurig dagelijks gebruik. Bij chronische darmproblemen zijn prebiotische vezels (psyllium, inuline) geschikter.
Waarom wordt rabarber erkend als een natuurlijk laxeermiddel?
De anthrachinonen worden naar de dikke darm getransporteerd, waar de darmflora ze omzet in mild irriterende moleculen die de peristaltiek stimuleren en de afscheiding van intra-luminale vloeistof verhogen. Het effect treedt 6 tot 12 uur na inname op, wat verklaart waarom het 's avonds wordt ingenomen voor een werking in de ochtend. Door deze werking behoort het tot de stimulerende laxeermiddelen, te onderscheiden van osmotische of volumeverhogende laxeermiddelen, die milder zijn voor langdurig gebruik.
Hoe ondersteunt het de spijsvertering en de lever?
In een lage dosering stimuleert de bitterheid van rabarber de gal- en maagsecretie, ondersteunt het de vertering van vetten en helpt het de lever bij het afvoeren van afvalstoffen — zonder de drempel van het laxerende effect te overschrijden. Deze eigenschap verklaart waarom rabarber in de Chinese geneeskunde traditioneel wordt gecombineerd met planten zoalsartisjok of gentiaan in bittere spijsverteringsformules.
Wat is de maximale duur van een kuur?
De EMA en de ESCOP stellen een strikte limiet vast : maximaal 1 tot 2 weken, nooit aaneengesloten. Bij langduriger gebruik van antrachinonen bestaat het risico op:
- Gewenning van de dikke darm (verlies van reactievermogen op natuurlijke signalen);
- Hypokaliëmie door kaliumverlies via de ontlasting;
- Pseudomelanose van de dikke darm (goedaardige maar omkeerbare pigmentatie);
- Een paradoxale verergering van de constipatie bij het staken van de behandeling.
Rabarber is alleen bedoeld voor incidentele gebruiksmomenten.
Hoe gebruikt men rabarber in de praktijk?
De toedieningsvormen zijn afhankelijk van het doel:
- Afkooksel van de wortel: 0,5 tot 1 g wortel op 250 ml water, 10 minuten laten trekken, ’s avonds innemen;
- Capsules met een gestandaardiseerd extract van anthrachinonen (meestal 20 tot 30 mg hydroxyanthraceenderivaten per dag);
- Moedertinctuur: ’s avonds 20 tot 30 druppels, verdund in een glas water;
- Verse stengels in de keuken (compote, taart): voor consumptie, zonder noemenswaardig laxerend effect;
- Altijd ’s avonds innemen, nooit op een lege maag, met een groot glas water.
Welke voorzorgsmaatregelen moeten in acht worden genomen bij het gebruik van rabarber?
Rabarber is een krachtige plant en is in verschillende situaties strikt gecontra-indiceerd:
- Darmobstructie, acute buikpijn, blindedarmontsteking, chronische inflammatoire darmziekte (ziekte van Crohn, colitis ulcerosa);
- Nierinsufficiëntie en een voorgeschiedenis van oxaalzuurstenen (aanwezigheid van oxaalzuur);
- Zwangerschap, borstvoeding, kinderen jonger dan 12 jaar;
- Behandeling met diuretica, corticosteroïden, digitalis of antiaritmica (risico op hypokaliëmie);
- Giftige bladeren: nooit consumeren (hoog oxalaatgehalte);
- Geen langdurig gebruik zonder medisch advies.
Welke planten kunnen met rabarber worden gecombineerd?
De synergieën tussen planten hangen af van incidenteel gebruik of van de overgang naar een mildere aanpak:
- Paardenbloem en artisjok voor een gecombineerde ondersteuning van de lever en galwegen;
- Psyllium en inuline als milde ondersteuning bij chronische darmklachten;
- Heemst en malve om tegelijkertijd de slijmvliezen te beschermen;
- Probiotica ter ondersteuning van een evenwichtige darmflora tijdens en na de kuur.
