Wat is parodontitis en waarin verschilt deze aandoening van gingivitis?
Parodontitis is een chronische infectieziekte van het parodontium — het ondersteunende weefsel van de tanden (tandvlees, parodontale ligamenten, alveolair bot, tandcement). In tegenstelling tot gingivitis (een omkeerbare ontsteking die beperkt blijft tot het tandvlees) gaat parodontitis gepaard met een geleidelijke en onomkeerbare afbraak van het alveolair bot en het parodontale ligament. De tanden blijven lange tijd stabiel, maar zodra het bot is afgebroken, herstelt het zich niet vanzelf. Elke vorm van parodontitis vereist begeleiding door een mondzorgprofessional – tandarts of parodontoloog – om de voortgang ervan te stoppen.Mondhygiëne producten en geschikte flos draad zijn verkrijgbaar in de winkel.
- Mechanisme van afbraak: anaërobe bacteriën in de parodontale zakken (Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsythia, Treponema denticola — het „rode complex“) activeren een overmatige immuunreactie — de pro-inflammatoire cytokines (IL-1β, TNF-α, PGE₂) activeren de osteoclasten → botresorptie — het is het immuunsysteem van de gastheer, meer dan de bacteriën zelf, dat het bot vernietigt
- Internationale classificatie 2017: Graad A (langzame progressie, weinig risicofactoren) — Graad B (matige progressie) — Graad C (snelle progressie, belangrijke risicofactoren — roken, diabetes) — Stadium I tot IV, afhankelijk van de ernst van het botverlies en de complexiteit van de behandeling
- Klinische symptomen: bloeding bij tandvleesonderzoek (vroeg symptoom — zie pagina ‘bloedend tandvlees’) — parodontale zakken > 4 mm — tandvleesrecessie (tandvlees dat „terugtrekt”) — toenemende loszittende tanden — diastemen (ruimtes tussen de tanden die groter worden) — aanhoudende slechte adem
- Prevalentie: ernstige parodontitis treft 10–15 % van de volwassenen — matige parodontitis treft ongeveer 50 % van de volwassenen ouder dan 30 jaar — het is de belangrijkste oorzaak van tandverlies na het 40e levensjaar in ontwikkelde landen
Wat zijn de risicofactoren en de verbanden met de algemene gezondheid?
- Tabak — belangrijke risicofactor: verhoogt het risico op ernstige parodontitis met een factor 3 tot 7 — maskeert tandvleesbloedingen (vasoconstrictie = vals teken van gezondheid) — vermindert de effectiviteit van parodontale behandeling — parodontitis bij rokers vordert sneller en reageert minder goed op tandsteenverwijdering en gladmaken van het tandoppervlak — stoppen met roken verbetert de prognose aanzienlijk
- Diabetes — bidirectionele relatie: slecht gecontroleerde diabetes verdrievoudigt het risico op ernstige parodontitis (glycatie van weefseleiwitten, lokale immuunsuppressie) — parodontitis verhoogt op zijn beurt de insulineresistentie en verslechtert de bloedsuikercontrole — de behandeling van parodontitis kan het HbA1c-gehalte met 0,3 tot 0,5 % verlagen — verband erkend door de Internationale Diabetes Federatie
- Cardiovasculaire verbanden: parodontale bacteriën (met name P. gingivalis) kunnen in de bloedbaan terechtkomen en bijdragen aan atherosclerose — epidemiologische studies die parodontitis in verband brengen met een verhoogd risico op een hartinfarct, een beroerte en hartfalen — mechanisme: chronische systemische ontsteking + tijdelijke bacteriëmie tijdens het kauwen
- Andere verbanden: zwangerschap (parodontitis in verband met vroeggeboorte en een laag geboortegewicht — screening aanbevolen) — aandoeningen van de luchtwegen (aspiratie van mondbacteriën → bacteriële longontsteking bij kwetsbare personen) — reumatoïde artritis (P. gingivalis produceert enzymen die eiwitten citrullineren — gemeenschappelijk antigeen)
Hoe wordt parodontitis gediagnosticeerd en behandeld?
- Diagnose: parodontale sondering (meting van de tandvleeszakjes met een schaalverdelingssonde rond elke tand — diepte, bloeding, ettervorming) — panoramische en retroalveolaire röntgenfoto’s (botniveau, aangetaste furcaties) — plaque- en bloedingsindex — volledig parodontologisch onderzoek = eerste onmisbare stap vóór elke behandeling
- Etiologische behandeling (fase 1) — tandsteenverwijdering en wortelschaven (DSR): mechanische verwijdering van subgingivaal tandsteen en de pathogene biofilm die aan de wortel vastzit — sonisch of ultrasoon instrument + curettes — onder lokale verdoving (kwadrant voor kwadrant) — door de HAS erkende standaardbehandeling — maximale effectiviteit indien gevolgd door een fase van regelmatige onderhoudsbehandeling
- Parodontale chirurgie (fase 2 indien nodig): toegangslap (chirurgische toegang tot de wortels voor diepgaande gladmaken van moeilijk bereikbare plekken) — geleide botregeneratie (GBR — membranen + botvervangers) — tandvleestransplantaten (om recessies te bedekken) — geïndiceerd bij falen van DSR of bij zeer diepe pockets (> 6 mm) — uitgevoerd door een parodontoloog
- Onderhoudsfase: het succes op lange termijn hangt af van de nazorg — professionele controles om de 3–6 maanden — beoordeling van resterende pockets en herinstrumentatie indien nodig — zonder regelmatig onderhoud keert parodontitis in 70–80 % van de gevallen binnen 5 jaar terug — dagelijkse mondhygiëne met tandenborstel en interdentale ragers is onontbeerlijk
Wat kan men dagelijks doen om parodontitis te vertragen?
- Grondige dagelijkse bestrijding van tandplak: twee keer per dag poetsen (zachte tandenborstel — aangepaste Bass-techniek om de tandvleesgroef te bereiken) — interdentale ragers van de juiste maat (groter dan tandfloss voor parodontologisch aangetaste ruimtes) — tongschraper (vermindert de bacteriële belasting) — zonder dagelijkse controle is elke professionele parodontale behandeling zinloos
- Mondspoelingen met chloorhexidine: het standaard antibacteriële middel (0,12–0,2 %) — beperkt gebruik in de tijd (2–4 weken) als aanvulling op de actieve behandeling — onderhoud mogelijk met mildere formules (0,06 %) of met tinfluoride — chronisch gebruik vermijden (vlekken + smaakstoornissen)
- Stoppen met roken: verbetert de respons op de behandeling al vanaf de eerste weken — normaliseert geleidelijk de doorbloeding van het tandvlees — vormt een integraal onderdeel van het parodontale behandelplan volgens de aanbevelingen van de HAS
- Diabetescontrole: bij diabetici verbetert een stabiele bloedsuikerspiegel (HbA1c < 7 %) de respons op parodontale behandeling — en omgekeerd — samenwerking tussen tandarts en behandelend arts aanbevolen bij diabetes + parodontitis — bij parodontale abces is onmiddellijk overleg noodzakelijk
