Wat is tandglazuur en waarom kan het slijten?
Tandglazuur is de buitenste laag van de tandkronen — de hardste stof in het menselijk lichaam (5 op de schaal van Mohs), volledig mineraal (96 % kristallijn hydroxyapatiet) en zonder levende cellen. Zijn hardheid is tegelijkertijd zijn kwetsbaarheid: eenmaal gedemineraliseerd, herstelt het glazuur zich niet vanzelf. De vroege stadia van demineralisatie (witte vlekken vóór het ontstaan van gaatjes) zijn daarentegen omkeerbaar door remineralisatie — dit vormt de basis van elke strategie om het tandglazuur te versterken. Producten ter verbetering van de mondhygiëne en geschikte tandenborstelproducten zijn verkrijgbaar in de webshop.
- Mechanisme van demineralisatie: de bacteriën in tandplak (Streptococcus mutans) fermenteren suikers tot melkzuur — de pH in de mond daalt tot onder 5,5 (kritische drempelwaarde voor hydroxyapatiet) — calcium- en fosfaationen verlaten de glazuurkristallen om het zuur te bufferen — de kristalstructuur wordt geleidelijk kwetsbaarder
- Oorzaken van glazuurerosie: regelmatige consumptie van zurevoedingsmiddelen (frisdranken, vruchtensappen, kombucha, azijn — pH 2 tot 4, ver onder de drempelwaarde) — gastro-oesofageale reflux (maagzuur met een pH van 1–2 dat in contact komt met de palatinale oppervlakken van de snijtanden) — tandenpoetsen direct na een zure maaltijd (glazuur tijdelijk verzwakt door de zuurgraad, wordt door de mechanische werking van het poetsen verwijderd) — bruxisme (mechanische slijtage door het bijten)
- Tekenen van erosie: kortere of doorschijnendere tanden aan de snijranden (slijtage van de occlusale oppervlakken) — holtes op de palatinale zijden (zuurerosie) — gevoelige tanden bij kou, warmte en suiker (dentine blootgelegd door verlies van glazuur) — geelachtige verkleuring (onderliggende dentine zichtbaar door doorschijnendheid)
- Bruxisme: mechanische slijtage van de occlusale en snijvlakken zonder invloed van zuur — nachtelijke occlusale beugel onmisbaar om verdere slijtage te stoppen — zonder deze beugel kan geen enkele remineraliserende behandeling de nachtelijke slijtage compenseren
Hoe het glazuur versterken: fluoride, hydroxyapatiet en remineralisatie?
Remineralisatie bestaat uit het aanvullen van de glazuurkristallen die verarmd zijn aan calcium- en fosfaationen, waarbij ze idealiter worden versterkt door toevoeging van fluoride. Fluor is de belangrijkste remineraliserende werkzame stof — het vervangt de hydroxylionen van hydroxyapatiet om fluorapatiet te vormen, een structuur die 30% beter bestand is tegen zuren (demineraliseert bij een pH van 4,5 in plaats van 5,5 voor hydroxyapatiet). De concentratie van de tandpasta bepaalt de doeltreffendheid ervan: 1 450 ppm voor volwassenen (Europese norm), 2 800–5 000 ppm op voorschrift voor gevallen met een hoog risico. Spoel na het poetsen niet met water: spoelen verwijdert 80 % van het resterende beschermende fluoride.
- Hydroxyapatiet (HAp) — natuurlijk alternatief voor fluoride: synthetische hydroxyapatiet-nanodeeltjes (identiek aan het mineraal in het glazuur) — zetten zich direct af in de microholtes van het gedemineraliseerde glazuur — vult de dentinetubuli bij gevoelige tanden op — een optie voor mensen die fluoride willen vermijden of voor jonge kinderen — in recente studies vergelijkbare werkzaamheid als 1.000–1.450 ppm fluoride
- Professionele fluorlakken: 22.600 ppm fluoride — aangebracht door de tandarts — geven gedurende meerdere dagen fluoride af — aangewezen voor patiënten met een hoog risico op tandbederf, na chemotherapie/radiotherapie, en voor dragers van een beugel — cumulatief effect in combinatie met dagelijkse tandpasta
- Fluoridehoudend mondwater ’s avonds: 225 ppm — daarna niet met water naspoelen — de fluoridefilm werkt de hele nacht in op het glazuur — gebruik het op enige afstand van het tandenpoetsen om het fluoride uit de tandpasta niet te verdunnen — niet aanbevolen voor kinderen jonger dan 6 jaar (risico op fluorose bij inslikken)
- Calcium- en vitamine D-supplementen: vitamine D is onmisbaar voor de opname van calcium in de darmen — een tekort vermindert de remineralisatie van het alveolair bot en het glazuur — met name bij ouderen en zwangere vrouwen — serumspiegel controleren vóór suppletie
Voeding en dagelijkse gewoontes om het glazuur te beschermen
De pH-waarde in de mond is de belangrijkste regulator van de demineralisatie. Elke inname van zuur voedsel of zuur drinken zorgt ervoor dat de pH-waarde gedurende 20 tot 30 minuten onder de 5,5 daalt — het speeksel neutraliseert de zuurgraad geleidelijk en de pH-waarde stijgt weer. Als zure innames elkaar snel opvolgen (tussendoortjes, suikerhoudende drankjes die langzaam worden gedronken), stijgt de pH tussen de innames nooit voldoende en wordt het glazuur voortdurend gedemineraliseerd. Praktische tip: door na een zure maaltijd of drankje water te drinken of suikervrije kauwgom met xylitol te kauwen, keert de pH sneller terug naar een neutrale waarde.
- Remineraliserende voedingsmiddelen: harde kazen (maken de pH in de mond alkalischer + biologisch beschikbaar calcium) — melk en yoghurt (calcium + fosfor) — noten en amandelen (calcium + fosfor + magnesium) — vis met graten (calcium) — groene groenten (calcium + magnesium) — calciumhoudend mineraalwater
- Essentiële beschermende maatregelen: wacht 30 minuten na een zure maaltijd voordat je je tanden poetst — drink zure dranken met een rietje (beperkt het contact met de palatinale en vestibulaire zijden) — zuurhoudende dranken niet in de mond ronddraaien — onmiddellijk na het drinken van een koolzuurhoudend of zuur drankje spoelen met water — het voorkomen van tandbederf en het versterken van het glazuur zijn nauw met elkaar verbonden
- Wanneer een tandarts raadplegen: toenemende gevoelige tanden, tanden die korter worden, zichtbare holtes aan de palatinale zijden, witte, troebele vlekken op het glazuur — de tandarts beoordeelt de ernst en stelt een remineralisatiebehandeling voor of, als het glazuur te sterk is aangetast, bescherming door middel van een composietvulling, facings of een kroon
