Amenorroe verwijst naar het uitblijven van de menstruatie bij een vrouw in de vruchtbare leeftijd. Er zijn twee vormen. Primaire amenorroe treft meisjes van 16 jaar of ouder die nog nooit een menstruatie hebben gehad, ondanks het intreden van de puberteit. Secundaire amenorroe verwijst naar het uitblijven van de menstruatie gedurende drie maanden of langer bij een vrouw die voorheen een normale menstruatiecyclus had. Elk van deze vormen vereist een afzonderlijke diagnostische en therapeutische aanpak.
De oorzaken zijn talrijk en variëren naargelang het type. Hormonale onevenwichtigheden — in verband met de schildklier, de bijnieren of de hypofyse — behoren tot de meest voorkomende. Het polycysteus ovariumsyndroom (PCOS) kan de ovulatie verstoren en leiden tot secundaire amenorroe. Chronische stress, overmatige lichaamsbeweging, snel gewichtsverlies of reeds bestaande onregelmatige menstruaties zijn eveneens goed gedocumenteerde risicofactoren. Bij bepaalde primaire vormen spelen structurele afwijkingen van het voortplantingsstelsel een rol.
De diagnose begint met een uitgebreide anamnese – gynaecologische voorgeschiedenis, lichaamsbeweging, voeding, stressniveau – gevolgd door een klinisch onderzoek. Via bloedonderzoeken worden de hormoonspiegels (FSH, LH, prolactine, TSH, oestradiol) bepaald. Met een bekken-echografie wordt onderzocht of er afwijkingen aan de eierstokken of de baarmoeder zijn. In sommige gevallen wordt een MRI-scan van de hypofyse aangevraagd om een tumor uit te sluiten. De precieze vaststelling van de onderliggende oorzaak is bepalend voor de keuze van de behandeling.
De behandeling is altijd gericht op de vastgestelde oorzaak. Hormonale behandelingen — cyclisch progesteron, oestroprogestatieve anticonceptiva of ovulatie-inducerende middelen — reguleren de cycli afhankelijk van het doel (herstel van de menstruatie of de wens om zwanger te worden). Chirurgische ingrepen corrigeren structurele afwijkingen wanneer dat nodig is. Aanpassingen in de levensstijl – vermindering van de sportintensiteit, aanpassing van de voedingsinname – zijn vaak voldoende bij functionele vormen. Regelmatige medische controle is onontbeerlijk om het behandelingsprotocol bij te stellen.
Langdurige amenorroe brengt ernstige complicaties met zich mee. De lage oestrogeenconcentratie verzwakt het botweefsel en verhoogt het risico op osteoporose, vooral bij jonge vrouwen. Onvruchtbaarheid is een direct gevolg van het uitblijven van een regelmatige ovulatie. Op de lange termijn kunnen er ook hart- en vaatstoornissen optreden die verband houden met het oestrogeentekort. Vroegtijdige behandeling vermindert deze risico’s en waarborgt de reproductieve gezondheid op de lange termijn.
Het lichaamsgewicht heeft een directe invloed op de productie van geslachtshormonen. Een te laag gewicht — wat vaak voorkomt bij eetstoornissen — ontneemt het lichaam de middelen die nodig zijn voor de ovulatie. Overgewicht kan daarentegen hyperandrogenie veroorzaken en de cyclus verstoren. Voldoende inname van energie, ijzer en vitamine D3 is essentieel om een regelmatige menstruatiecyclus te herstellen bij vrouwen met functionele amenorroe.
Chronische stress verstoort de hypothalamus-hypofyse-ovarium-as, die de afscheiding van voortplantingshormonen regelt. Deze verstoring remt de afgifte van GnRH, wat leidt tot een daling van de FSH- en LH-spiegels — die onmisbaar zijn voor de eisprong. Technieken voor stressbeheersing — meditatie, yoga, cognitieve gedragstherapie — kunnen helpen om de cycli te herstellen wanneer stress de belangrijkste oorzaak is.
Ja. Het uitblijven van de menstruatie betekent niet noodzakelijkerwijs dat er geen eisprong plaatsvindt. Bij bepaalde vormen van secundaire amenorroe kan er sporadisch een eisprong plaatsvinden, waardoor bevruchting mogelijk is. Vrouwen met amenorroe die zwanger willen worden, moeten een vruchtbaarheidsspecialist raadplegen om hun hormonale situatie te laten beoordelen en de mogelijkheden voor ovulatiestimulatie te verkennen die bij hun profiel passen.
