De ooglens is een transparante, bloedvaatloze biologische lens die, wanneer volgroeid, geen celkern meer heeft. De transparantie ervan hangt af van de precieze organisatie van de structurele eiwitten – de kristallijnen (α, β, γ). Cataract ontstaat door de geleidelijke vertroebeling ervan onder invloed van cumulatieve oxidatieve stress: vrije radicalen (veroorzaakt door UVB-straling, roken en diabetes) oxideren de cysteïneresten van de kristallines, waardoor deze onomkeerbaar samenklonteren. Een phaco-emulsificatie — waarbij de troebele ooglens wordt vervangen door een implantaat — is momenteel de enige genezende behandeling. Voedingssupplementen zijn uitsluitend bedoeld ter preventie en om de progressie te vertragen.
Vitamine B2 (riboflavine) is een essentiële cofactor voor de gezondheid van de ooglens. Het is onmisbaar voor glutathionreductase — een enzym dat gereduceerd glutathion (GSH) in het lens-epitheel regenereert. Glutathion is de meest geconcentreerde antioxidant in de ooglens (tot 10 mM) en vormt de eerste verdedigingslinie tegen vrije radicalen. Epidemiologische studies (Hankinson et al., 1992; Jacques et al., 2005) tonen aan dat een lage inname van riboflavine geassocieerd is met een verhoogd risico op nucleaire cataract en posterieure subcapsulaire cataract. Een inname van 1,1 tot 1,6 mg/dag is voldoende om de optimale activiteit van de glutathionreductase in de ooglens te behouden.
Lycopeen is het krachtigste rode carotenoïde tegen het singuleetzuurstofradicaal (¹O₂) — de belangrijkste reactieve stof die door UVB-straling in de ooglens wordt gevormd — en hoopt zich volgens weefselmetingen bij voorkeur op in de ooglens zelf. Casus-controleonderzoeken (Mares-Perlman et al., 1995) brengen lage serumspiegels van lycopeen in verband met een verhoogd risico op corticale en nucleaire cataract. De beste voedingsbronnen zijn gekookte tomaten (vrij lycopeen is 3 tot 5 keer beter opneembaar dan rauw), roze grapefruit en watermeloen.
De epitheelcellen van de ooglens, de enige levende cellen in deze lens, zijn afhankelijk van hun mitochondriale activiteit om de ionenpompen (Na⁺/K⁺-ATPase) in stand te houden die de transparantie van de ooglens waarborgen. Co-enzym Q10 is de mitochondriale elektronentransporter die essentieel is voor deze ATP-productie. Diermodellen tonen aan dat CoQ10 de vorming van cataract aanzienlijk vermindert. De concentratie ervan in de menselijke ooglens neemt af met de leeftijd en bij diabetespatiënten — een groep met een hoog risico op posterieure subcapsulaire cataract.
Verschillende factoren die losstaan van de leeftijd versnellen de vertroebeling van de ooglens. Roken verhoogt het risico met een factor 2 tot 3 doordat het glutathion in de ooglens uitput. Onbehandelde diabetes activeert de polyolroute in de ooglens, waardoor sorbitol zich ophoopt, wat de osmolariteit en de structuur van de ooglens verstoort. Langdurige blootstelling aan UVB-straling zonder zonnebril versnelt de foto-oxidatie van de eiwitten in de ooglens. Langdurige systemische behandeling met corticosteroïden wordt in verband gebracht met posterieure subcapsulaire cataract. Een dieet rijk aan antioxidanten en het dragen van een UV-bril zijn de best gedocumenteerde preventieve maatregelen.
Vóór de operatie vertragen antioxidantensupplementen (lycopeen, CoQ10, riboflavine, AREDS-achtige formules) de voortgang van de vertroebeling, zonder dat een reeds gevormde cataract wordt teruggedraaid. Na de operatie wordt de natuurlijke ooglens vervangen door een synthetisch implantaat dat niet meer troebel kan worden. Antioxidantensupplementen blijven relevant om de netvliesstructuren te beschermen — wat het voortzetten van een compleet oogsupplement na de operatie rechtvaardigt. De pagina over het netvlies en de beschikbare supplementen voor oogcomfort verwijzen naar formules die geschikt zijn voor elke situatie.
