Ontwenning is het proces waarbij men stopt met het gebruik van een verslavende stof — medicijnen, alcohol, tabak of andere drugs — en de daarmee gepaard gaande lichamelijke en psychische symptomen onder controle krijgt. Deze symptomen variëren per middel, maar omvatten vaak hoofdpijn, misselijkheid, angst, trillen, overmatig zweten, prikkelbaarheid en slaapstoornissen. Bij bepaalde middelen, zoals opioïden of alcohol, kunnen de symptomen aanzienlijk ernstiger zijn en is medische zorg absoluut noodzakelijk.
De acute symptomen duren doorgaans enkele dagen tot een week, maar sommige effecten — met name het verlangen (cravings) — kunnen nog maanden aanhouden. De duur en de intensiteit hangen af van de gebruikte stof, de duur en de hoeveelheid van het eerdere gebruik, en de algemene gezondheidstoestand van de persoon.
Ontwenning zonder medisch toezicht kan bij bepaalde middelen gevaarlijk of zelfs dodelijk zijn — dit is essentiële informatie die u moet weten voordat u probeert te stoppen. Benzodiazepinen, opioïden en vooral alcohol brengen ernstige ontwenningsrisico’s met zich mee: epileptische aanvallen, hallucinaties, delirium (delirium tremens bij alcohol) en, in extreme gevallen, overlijden. Voor deze middelen is een voorafgaand medisch consult absoluut noodzakelijk — de ontwenning moet onder toezicht plaatsvinden, soms in een ziekenhuisomgeving, en nooit volledig op eigen houtje.
Daarentegen is het stoppen met roken, hoewel zwaar, over het algemeen fysiek minder gevaarlijk en kan het in de meeste gevallen thuis worden aangepakt — zie de pagina over stoppen met roken. Dit verschil in ernst, afhankelijk van de stof, verklaart waarom er geen algemene uitspraken kunnen worden gedaan: bij elke ontwenning moet de potentiële gevaren van het proces individueel worden beoordeeld.
De medische behandelingen variëren per middel: methadon of buprenorfine voor opioïden, specifieke protocollen onder toezicht voor alcohol en benzodiazepinen, en nicotinevervangers voor tabak. Gedragstherapie wordt doorgaans gecombineerd met deze behandelingen om verslavingsgerelateerd gedrag te identificeren en te veranderen, en rehabilitatieprogramma's bieden intensieve en voortdurende ondersteuning bij de ernstigste verslavingen.
Naast medische begeleiding die is afgestemd op de betreffende verslavende stof, zijn er verschillende natuurlijke benaderingen die de ontwenning van de mildste symptomen ondersteunen:
Om terugval na een succesvolle ontwenning te voorkomen, zijn verschillende maatregelen essentieel: vermijd situaties en triggers die verband houden met het gebruik, onderhoud een sterk ondersteuningsnetwerk (naasten, steungroepen zoals Narcotics Anonymous of Alcoholics Anonymous), de therapie en nazorg voortzetten, en een gezonde levensstijl aannemen met regelmatige lichaamsbeweging en activiteiten die het mentale welzijn bevorderen. Bij twijfel over de ernst van een verslaving of de veiligheid van een ontwenning blijft contact opnemen met een arts, een gespecialiseerd verslavingscentrum of een speciale hulplijn de veiligste aanpak.
