Wat is rachitis en waarin verschilt het van osteomalacie?
Rachitis is een aandoening van de botmineralisatie bij opgroeiende kinderen — het tast het kraakbeen van de epifysaire platen aan en veroorzaakt onomkeerbare botvervormingen als het niet wordt behandeld. Osteomalacie is de tegenhanger hiervan bij volwassenen, nadat de epifysaire platen zich hebben gesloten. Beide aandoeningen zijn meestal het gevolg van een ernstig tekort aan vitamine D3. Ons vitamine D -assortiment biedt formules die zijn afgestemd op elke leeftijdsgroep.
- Rachitis (kinderen): tast de actieve epifysaire platen aan — lange botten kunnen niet goed mineraliseren — kenmerkende misvormingen: O-benen (genu varum), holle borstkas, ribbenketen, craniotabes (zachte schedel)
- Osteomalacie (volwassenen): algemene botverzwakking — diffuse botpijn + spierzwakte + spontane fracturen (pseudofracturen van Looser) — kan lijken op fibromyalgie of chronische lage rugpijn
- Beide aandoeningen worden gediagnosticeerd aan de hand van laboratoriumonderzoek (laag 25-OH-vitamine D + verhoogde alkalische fosfatase + laag calciumgehalte) en radiologisch onderzoek
- Genetische rachitis (mutaties in het 1α-hydroxylase-enzym of de vitamine D-receptor) komt zelden voor, maar vereist een andere, gespecialiseerde behandeling
Welke bevolkingsgroepen lopen risico op vitamine D-tekort en rachitis?
Gerichte preventie bij risicogroepen is de meest effectieve strategie — een aangepaste suppletie voorkomt blijvende gevolgen.
- Zuigelingen die borstvoeding krijgen: moedermelk bevat weinig vitamine D — systematische suppletie wordt door de HAS aanbevolen vanaf de geboorte: 1 000–1 200 IE/dag tot 18 maanden, ongeacht de voedingswijze
- Kinderen met een donkere huidskleur: melanine = natuurlijk filter voor de aanmaak van vitamine D in de huid — hoger risico in Frankrijk, vooral in landen met weinig zon
- Kinderen die weinig aan de zon worden blootgesteld: langdurige thuisopvang, bedekkende kleding, noordelijke regio’s — onvoldoende vitamine D-aanmaak via de huid in Frankrijk van oktober tot maart, zelfs overdag
- Zwangere vrouwen met een tekort: een tekort bij de moeder = een tekort bij de pasgeborene — suppletie met D3 aan het einde van de zwangerschap (streptokinase in een eenmalige dosis of dagelijkse D3)
- Ouderen in verzorgingsinstellingen: vrijwel geen blootstelling aan de zon + verminderde aanmaak van vitamine D door de huid naarmate men ouder wordt — systematische suppletie met vitamine D3 aanbevolen
Hoe wordt rachitis gediagnosticeerd en behandeld?
Een biologische diagnose is onontbeerlijk vóór elke intensieve behandeling — een tekort moet worden vastgesteld en gekwantificeerd om de dosering aan te passen.
- Laboratoriumonderzoek: 25-OH-vitamine D in serum (ernstig tekort < 12 ng/mL, tekort 12–30 ng/mL), serumcalcium, serumfosfaat, alkalische fosfatase (ALP) — verhoogd PTH bij langdurig tekort
- Röntgenfoto’s: verwijding en onregelmatigheden van de metafysen (groeizones), ‘glasrand’-uiterlijk van de groeischijven, axiale misvormingen van de ledematen
- Behandeling: oplaaddoses vitamine D₃ (stoss-therapie: 100.000–200.000 IE in één of meerdere doses), gevolgd door een onderhoudsdosis — verdwijnen van de afwijkingen in de bloedwaarden binnen 2–4 weken, van de radiologische afwijkingen binnen 2–3 maanden
- Gelijktijdige correctie van het calciumgehalte: 500–1.000 mg calcium per dag — zonder voldoende calcium kan de normalisatie van vitamine D3 een „calciumtekort“ (paradoxale hypocalciëmie) veroorzaken
- Ernstige misvormingen: orthopedische follow-up — vaak spontane correctie bij vroege behandeling — corrigerende osteotomie in hardnekkige gevallen na het einde van de groeifase
Hoe kan rachitis in het dagelijks leven worden voorkomen?
- Systematische suppletie bij zuigelingen: 1.000–1.200 IE/dag vitamine D3 vanaf de geboorte tot 18 maanden — ongeacht de wijze van borstvoeding — zie ons vitamine D-assortiment
- Matige blootstelling aan de zon: 15–20 min/dag op onderarmen en gezicht tussen 11.00 en 15.00 uur — onmogelijk te realiseren in Frankrijk van oktober tot maart — op zichzelf nooit voldoende voor zuigelingen en jonge kinderen
- Vitamine D-rijke voeding: vette vis (zalm, makreel, sardines), eieren, verrijkte zuivelproducten — de inname via de voeding is doorgaans onvoldoende om in de behoefte van het kind te voorzien zonder suppletie
- Magnesium: cofactor voor de activering van vitamine D in de nieren — een magnesiumtekort kan de suppletie met D3 ondoeltreffend maken
- Jaarlijkse serummeting aanbevolen bij risicokinderen (donkere huid, weinig blootstelling aan de zon, malabsorptie) om de suppletie aan te passen
