Vaginale afscheiding, in de volksmond ook wel 'witte afscheiding' genoemd, is een niet-bloederige vaginale afscheiding die varieert van melkachtig wit tot lichtgeel. Deze afscheiding is fysiologisch en maakt integraal deel uit van de menstruatiecyclus: ze reinigt en beschermt de vagina tegen ziekteverwekkers. De hoeveelheid en de consistentie ervan veranderen op natuurlijke wijze in de loop van de hormonale cyclus. Pas wanneer de afscheiding qua uiterlijk of geur verandert of gepaard gaat met bijbehorende symptomen, duidt dit op een verstoring van de vaginale flora of een infectie waarvoor medisch advies nodig is.
Abnormale afscheiding is meestal het gevolg van een vaginale infectie – schimmelinfectie, bacteriële infectie of seksueel overdraagbare aandoening – of van een hormonale onbalans. Ook allergische reacties op geparfumeerde hygiëneproducten, condooms of inlegdoekjes kunnen het slijmvlies verstoren en de afscheiding veranderen. Herhaalde antibioticabehandelingen vormen eveneens een veelvoorkomende factor die de natuurlijke beschermende flora uit balans brengt, waardoor opportunistische ziekteverwekkers vrij spel krijgen.
Fysiologische afscheiding is geurloos, heeft een lichte consistentie en is helder tot melkachtig wit. Afscheiding die gepaard gaat met een sterke of visachtige geur, een gele, groene of grijzige kleur heeft, of irritaties veroorzaakt — jeuk, een branderig gevoel — moet alarmbellen doen rinkelen. Een vaginale schimmelinfectie veroorzaakt een dikke, witte afscheiding, terwijl bacteriële vaginose een dunne, grijsachtige afscheiding met een kenmerkende geur veroorzaakt. Een medisch onderzoek met een vaginale uitstrijkje blijft onontbeerlijk om de diagnose te bevestigen en de behandeling te bepalen.
De hormonale schommelingen tijdens de menstruatiecyclus beïnvloeden de hoeveelheid en de consistentie van de vaginale afscheiding. De stijging van het oestrogeengehalte vóór de eisprong zorgt voor meer afscheiding, die vloeibaarder en draadvormiger wordt. Tijdens de zwangerschap neemt de witte afscheiding toe door hormonale veranderingen en een verhoogde doorbloeding van de vagina. Tijdens de menopauze daarentegen zorgt de daling van het oestrogeengehalte voor minder afscheiding en kan dit leiden tot een onaangename vaginale droogheid.
Het handhaven van een goede intieme hygiëne zonder geparfumeerde producten, het vermijden van vaginale douches die de beschermende flora vernietigen, het dragen van katoenen ondergoed en het hebben van veilige seks vormen de pijlers van de preventie. Een dieet met gefermenteerde voedingsmiddelen en probiotica ondersteunt het evenwicht van de vaginale flora, met name als aanvulling op of ter voorkoming van een antibioticabehandeling.
De behandeling richt zich op de vastgestelde oorzaak. Antischimmelmiddelen — in de vorm van zetpillen of crèmes — behandelen schimmelinfecties. Antibiotica, voorgeschreven door een arts, zijn gericht op bacteriële vaginose. Lactobacillen, lokaal of oraal toegediend, herstellen de flora na een behandeling of ter voorkoming van recidieven. Zelfmedicatie zonder voorafgaande diagnose wordt afgeraden, omdat een ongeschikte behandeling de verstoring kan verergeren en nieuwe, terugkerende infecties kan bevorderen.
Fysiologische afscheiding heeft geen invloed op de vruchtbaarheid. Onbehandelde infecties – met name chlamydia of gonorroe – kunnen daarentegen leiden tot een bekkenontsteking die de eileiders kan beschadigen en de bevruchting in gevaar kan brengen. Een snelle en grondige behandeling van elke genitale infectie beschermt de reproductieve gezondheid op lange termijn en voorkomt deze ernstige complicaties.
De diagnose is gebaseerd op een klinisch onderzoek en een vaginaal uitstrijkje dat in het laboratorium wordt geanalyseerd om de veroorzaker te identificeren. Afhankelijk van de situatie kunnen hieraan tests voor het opsporen van seksueel overdraagbare aandoeningen worden toegevoegd. Dit onderzoek bepaalt de behandeling en maakt het mogelijk ernstigere aandoeningen uit te sluiten. Onmiddellijk een arts raadplegen zodra ongewone symptomen optreden, blijft de meest effectieve manier om complicaties te voorkomen en de intieme gezondheid op lange termijn te behouden.
