De cranberry (Vaccinium macrocarpon), ook wel Amerikaanse veenbes genoemd, is een rode bes afkomstig uit Noord-Amerika, die van oudsher in de fytotherapie wordt gebruikt ter ondersteuning van het urinewegcomfort. Haar reputatie is te danken aan het hoge gehalte aan proanthocyanidinen van het type A (PAC-A), een specifieke familie van polyfenolen die in andere rode vruchten nauwelijks voorkomt. Deze biochemische eigenschap onderscheidt de cranberry van andere planten die worden gebruikt voor een gezond urinewegstelsel, waarvan de werkingsmechanismen meestal gebaseerd zijn op klassieke diuretische of antiseptische eigenschappen.
Het werkingsmechanisme van de cranberry is specifiek: de PAC-A’s voorkomen dat bepaalde bacteriën, met name Escherichia coli met fimbriae van het type P, zich aan de blaaswand hechten. In tegenstelling tot een antisepticum heeft de cranberry geen directe antibacteriële werking: ze grijpt eerder in door de bacteriële hechting te beperken die de infectie in gang zet. De bes is bovendien van nature rijk aan vitamine C, een bijkomend voordeel voor de ondersteuning van de natuurlijke afweer.
De beschikbare studies richten zich voornamelijk op preventief gebruik bij mensen die vatbaar zijn voor terugkerende blaasontstekingen, in plaats van op de behandeling van een reeds opgetreden urineweginfectie. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) heeft geen formele gezondheidsclaim goedgekeurd met betrekking tot het verminderen van het risico op urineweginfecties, omdat het klinisch bewijs nog onvoldoende wordt geacht, hoewel het traditionele gebruik en het anti-hechtingsmechanisme uitgebreid gedocumenteerd zijn. Bij een vastgestelde urineweginfectie, met koorts of lage rugpijn, is cranberry geen vervanging voor een voorgeschreven antibioticabehandeling, en bij terugkerende blaasontstekingen moet ook rekening worden gehouden met het evenwicht van de vaginale flora.
In klinische studies wordt doorgaans gebruikgemaakt van gestandaardiseerde extracten die ten minste 36 mg PAC-A per dag leveren, een concentratie die moeilijk te bereiken is met gewoon cranberrysap, dat vaak verdund is en veel toegevoegde suikers bevat. Met voedingssupplementen in de vorm van capsules of tabletten, gedoseerd in PAC-A, kan deze referentieconcentratie gemakkelijker worden bereikt; soms worden deze gecombineerd met andere antioxidante polyfenolen. In periodes van verhoogde gevoeligheid wordt doorgaans een kuur van enkele weken tot enkele maanden aanbevolen.
Cranberry wordt vaak gecombineerd met andere benaderingen voor urineweg- en intiem comfort. Specifieke probiotica, gericht op het evenwicht van de intieme microbiota, worden vaak gecombineerd met cranberry bij vrouwen die vatbaar zijn voor terugkerende blaasontstekingen, aangezien beide benaderingen op complementaire in plaats van overlappende mechanismen inwerken.
De cranberry bevat oxalaten, waardoor voorzichtigheid geboden is bij mensen met een voorgeschiedenis van oxaal-calcium -urinewegstenen. In de literatuur is een interactie met antistollingsmiddelen (met name warfarine) gemeld: bij personen die antistollingsmiddelen gebruiken, wordt medisch advies aanbevolen alvorens een langdurige kuur te starten. Ten slotte is het gebruik van cranberry's nooit een vervanging voor een consult bij koorts, bloed in de urine of lage rugpijn die wijzen op een nieraandoening.
