Wat is astma en hoe wordt de diagnose gesteld?
Astma is een chronische ontstekingsziekte van de luchtwegen die wordt gekenmerkt door bronchiale hyperreactiviteit: de luchtwegen reageren overdreven op prikkels die bij gezonde mensen geen effect hebben. Deze hyperreactiviteit leidt tot terugkerende aanvallen van bronchospasmen, kortademigheid, droge hoest en piepende ademhaling. In Frankrijk lijden 4 miljoen mensen aan astma — 6 % van de volwassenen en 10 % van de kinderen. Natuurlijke producten voor ademhalingscomfort zijn verkrijgbaar in het assortiment voor de ademhalingswegen.
- Spirometrie — een cruciaal onderzoek: meet de FEV1 (Forced Expiratory Volume in 1 seconde) en de FVC (Forced Vital Capacity) — een FEV1/FVC < 0,70 duidt op obstructie — reversibiliteit (verbetering van de FEV1 ≥ 12 % na toediening van een bronchodilatator) is het diagnostische criterium voor astma — variabiliteit van de symptomen ('s ochtends beter, 's nachts erger) is eveneens kenmerkend
- Allergisch versus niet-allergisch astma: allergisch (extrinsiek — IgE-gemedieerd — triggers: huisstofmijt, pollen, huidschilfers van dieren, schimmels — vaak geassocieerd met allergische rhinitis en eczeem — begin in de kindertijd) — niet-allergisch (intrinsiek — niet-allergene triggers: luchtweginfecties, inspanning, kou, stress, NSAID’s/aspirine, reflux) — gemengd (beide typen komen tegelijk voor)
- Klimaatverandering en astma: de opwarming van de aarde verlengt de pollenseizoenen (die eerder beginnen en langer duren), verhoogt de pollenconcentratie, bevordert schimmelgroei en verergert de luchtvervuiling — studies voorspellen een toename van 40 tot 50 % in de prevalentie van allergisch astma tegen 2050 — het in de gaten houden van de pollenindexen (RNSA) en de luchtkwaliteitsindexen (Atmo France) wordt onontbeerlijk
- Astma en slaap: de symptomen verergeren vaak ’s nachts — afname van endogeen cortisol (natuurlijke ontstekingsremmer), toename van de parasympathische activiteit (bronchoconstrictie), blootstelling aan huisstofmijt in beddengoed, gastro-oesofageale reflux in liggende houding — anti-huisstofmijt hoezen op matrassen en kussens, hoofd hoger gelegd, 's avonds inhalatie van corticosteroïden
Behandelingen van astma en omgaan met aanvallen
De behandeling van astma is gebaseerd op de classificatie in stappen (GINA — Global Initiative for Asthma) op basis van de bereikte controle. Het doel is volledige controle: geen symptomen overdag, niet ’s nachts wakker worden, geen beperking van activiteiten, geen behoefte aan een noodbronchodilatator. De basisbehandeling wordt elk kwartaal aangepast op basis van de mate van controle.
- Behandeling van een astma-aanval: kortwerkende bèta-2-agonisten (salbutamol — verlichting binnen 5 tot 15 minuten) — gebruik > 2 keer per week = slecht gecontroleerd astma = herziening van de basisbehandeling — orale corticosteroïden (prednisolon) voor ernstige exacerbaties
- Trapvormige basisbehandeling (GINA): trap 1 (SABA alleen bij behoefte) → trap 2 (lage dosis ICS) → trap 3 (matige dosis ICS OF lage dosis ICS + LABA) → trap 4 (hoge dosis ICS + LABA) → stap 5 (biotherapieën tegen IgE, IL-5, IL-4/IL-13 bij ernstig, therapieresistent astma)
- Aanvullende natuurlijke middelen: vitamine C (antioxidant voor de bronchiale slijmvliezen) — zink (ondersteuning van het immuunsysteem en de integriteit van de slijmvliezen) — magnesium (spierontspannend middel voor de bronchiën — vaak een tekort bij astmapatiënten) — kurkuma en gember (natuurlijke ontstekingsremmers voor de luchtwegen) — vitamine D (immuunmodulator — een tekort hieraan wordt in verband gebracht met ernstiger astma) — deze supplementen zijn nooit een vervanging voor medische behandeling
- Omgeving en preventie van aanvallen: behandeling van de bijbehorende allergische rhinitis (een onbehandelde neus verergert astma — één luchtweg) — huisstofmijtbestendige hoezen + beddengoed op 60 °C + stofzuigen met HEPA-filter — stoppen met roken — HEPA-luchtreiniger — jaarlijkse griepvaccinatie
Astma bij kinderen, sport en levenskwaliteit
Astma bij kinderen heeft enkele specifieke kenmerken: de spirometrische diagnose is moeilijk vóór de leeftijd van 5 tot 6 jaar, virale vormen komen vaak voor (astma bij zuigelingen — 3 piepende ademhalingen bij koorts vóór de leeftijd van 3 jaar), en het verloop is onvoorspelbaar (50 % van de gevallen van astma bij kinderen verbetert tijdens de adolescentie). De pediatrische behandeling omvat systematisch therapeutische voorlichting aan het kind en zijn ouders, en het opstellen van een PAI (gepersonaliseerd zorgplan) op school.
- Inhalatiekamer voor kinderen: onmisbaar bij kinderen jonger dan 6 jaar (die het inhaleren niet kunnen coördineren met het indrukken van de dosisaerosol) — gezichtsmasker tot 3 jaar, daarna mondstuk — wekelijks reinigen — vernevelaars zijn voorbehouden aan ernstige aanvallen in een ziekenhuisomgeving
- Sport en astma: zwemmen wordt het best verdragen (warme en vochtige lucht in het zwembad, continue inspanningen met lage impact — minder bronchospastisch dan hardlopen in koude lucht) — geleidelijke warming-up van 10 tot 15 minuten — noodbronchodilatator altijd bij de hand — hardlopen bij koud en droog weer zonder sjaal vermijden — regelmatige lichaamsbeweging verbetert de longcapaciteit en vermindert op lange termijn de bronchiale hyperreactiviteit
- Astma en levenskwaliteit: ongecontroleerde astma beperkt activiteiten, verstoort de slaap en leidt tot school- en werkverzuim — therapeutische voorlichting (herkennen van tekenen van verslechtering, correct gebruik van inhalatoren, een schriftelijk actieplan) is even effectief als medicatie om de aandoening onder controle te krijgen — mobiele apps voor symptoombewaking vergemakkelijken zelfmanagement
- Bronchiale verstopping en bijbehorende afscheidingen: worden behandeld met hydratatie, mucolytica indien nodig en respiratoire fysiotherapie bij ernstige vormen
