Wat is een dieet en hoe verschilt het van een afslankkuur?
De term 'dieet' verwijst in medische zin naar een reeks voedingsvoorschriften die worden voorgeschreven voor therapeutische of preventieve doeleinden, terwijl de term 'voedingsregime' meer in het algemeen verwijst naar elke vrijwillige voedingsbeperking met het oog op gewichtsverlies. Een medisch dieet wordt voorgeschreven en begeleid door een zorgverlener en kan gericht zijn op de behandeling van een aandoening (diabetes, nierinsufficiëntie, hypercholesterolemie), de preventie van hart- en vaatziekten of de voorbereiding op een operatie. Voedingsdiversificatie blijft een fundamenteel principe, zelfs bij de meest restrictieve diëten.
Wat zijn de belangrijkste soorten diëten en waarvoor worden ze voorgeschreven?
De belangrijkste groepen therapeutische en preventieve diëten:
- Caloriearm dieet (1.000 tot 1.500 kcal/dag): voorgeschreven voor gewichtsverlies bij obesitas, waarbij een voldoende eiwitinname (1,2 tot 1,5 g/kg) wordt gehandhaafd om de spiermassa te behouden.
- Mediterraan dieet: rijk aan groenten, peulvruchten, vette vis, olijfolie en noten. Een vermindering van 30 % van het risico op ernstige cardiovasculaire voorvallen is aangetoond in de PREDIMED-studie.
- Ketogeen dieet (< 50 g koolhydraten/dag): leidt tot ketose — de productie van ketonlichamen uit vetten. Medisch erkend voor farmacoresistente epilepsie.
- DASH-dieet (Dietary Approaches to Stop Hypertension): rijk aan kalium, calcium, magnesium en vezels. Verlaagt de bloeddruk met 8 tot 14 mmHg volgens klinische studies.
Is intermitterend vasten effectief en veilig?
Intermitterend vasten (IF) is een tijdelijke beperking van de maaltijden in plaats van een caloriebeperking. De meest onderzochte protocollen:
- 16:8: 16 uur vasten, 8 uur eetvenster. Het meest haalbaar in het dagelijks leven.
- 5:2: 5 dagen normaal eten, beperking tot 500-600 kcal op 2 niet-opeenvolgende dagen per week.
Klinische gegevens tonen een verbetering van de nuchtere bloedsuikerspiegel en de insulineresistentie aan die vergelijkbaar is met die bij klassieke caloriebeperking. IF is gecontra-indiceerd bij eetstoornissen, zwangerschap, diabetes type 1 en bij bepaalde medicijnen die regelmatige maaltijden vereisen.
Op welke micronutriënten moet je letten tijdens een restrictief dieet?
Elk restrictief dieet verhoogt het risico op een tekort aan micronutriënten:
- Vitamine D3: vaak onvoldoende, zelfs zonder caloriebeperking — een caloriearm dieet met weinig vetten zorgt voor een nog grotere afbraak ervan.
- Magnesium: diëten met weinig peulvruchten en oliehoudende zaden verminderen de inname. Een tekort hieraan verergert de vermoeidheid die men aan het begin van het dieet ervaart.
- Omega-3-vetzuren EPA en DHA: vaak onvoldoende aanwezig in restrictieve diëten waarbij vette vis wordt vermeden om calorieën te beperken.
- Vitamine B12, ijzer, zink en calcium: hier moet extra op worden gelet bij diëten waarbij hele voedingsgroepen worden uitgesloten.
Spelen probiotica een rol bij afslankdiëten?
Nieuw onderzoek suggereert dat de darmflora een rol speelt bij de regulering van het lichaamsgewicht. Mensen met obesitas hebben vaak een verarmde darmflora waarin Firmicutes (energieverwerkers) de overhand hebben ten opzichte van Bacteroidetes. Probiotica uit de families Lactobacillus gasseri en Bifidobacterium lactis hebben in gecontroleerde studies een bescheiden effect laten zien op de vermindering van buikvet. De combinatie ervan met prebiotische vezels (synbiotica) lijkt effectiever te zijn dan probiotica alleen. Deze gegevens zijn nog voorlopig en vormen geen vervanging voor de basisprincipes van een evenwichtige voeding en regelmatige lichaamsbeweging.
Hoe kun je na een dieet weer normaal gaan eten?
Het jojo-effect is de belangrijkste complicatie van restrictieve diëten zonder begeleiding. Het ontstaat door een plotselinge toename van de calorie-inname bij een stofwisseling die zich aan de beperking heeft aangepast. Strategieën om dit te voorkomen:
- Verhoog de calorie-inname geleidelijk (+100 tot 200 kcal/week) gedurende 4 tot 6 weken na de beperkende fase.
- Blijf tijdens en na het dieet lichamelijk actief: het behoud van spiermassa is de belangrijkste bepalende factor voor de basale stofwisseling na het dieet.
- Geef bij het weer opnemen van voedsel de voorkeur aan voedingskwaliteit boven het tellen van calorieën.
- Vermijd sterk bewerkte voedingsmiddelen bij het afbouwen van het dieet: hun extreme smakelijkheid activeert de beloningscircuits en bevordert overconsumptie.
