Wat zijn PHA’s in cosmetica?
In de dermocosmetica staat de afkorting PHA voor PolyHydroxy Acids, oftewel polyhydroxyzuren. Het gaat om een groep chemische exfolianten die wordt beschouwd als de derde generatie na de AHA's (alfahydroxyzuren) en de BHA's (salicylzuur). PHA's werden eind jaren negentig ontwikkeld en staan bekend om hun milde exfoliërende werking, die bijzonder goed wordt verdragen door de gevoelige, dunne, rijpere huid, de huid met couperose of de huid die vatbaar is voor rosacea.
Deze benaming heeft niets te maken met het industriële „PHA“ (polyhydroxyalkanoaat), een biologisch afbreekbare bioplastic die wordt gebruikt voor verpakkingen: het gaat om twee totaal verschillende families van moleculen.
Wat zijn de belangrijkste PHA-zuren in cosmetica?
Drie moleculen vormen het grootste deel van de PHA-actieve bestanddelen die in cosmetische formules worden gebruikt:
- Gluconolacton (lactonvorm van gluconzuur): de meest gebruikte PHA, die zowel exfoliërend, vochtinbrengend als antioxiderend werkt.
- Lactobionzuur: een hydraterend en antioxiderend disaccharide, dat met name is onderzocht voor de gevoelige huid en voor verzorging na dermatologische ingrepen.
- Maltobionzuur: lijkt op lactobionzuur en wordt gewaardeerd om zijn effect op de elasticiteit en stevigheid van de rijpere huid.
Deze drie moleculen hebben een gemeenschappelijk structureel kenmerk: de aanwezigheid van meerdere hydroxylgroepen en een grotere moleculaire massa dan die van klassieke AHA’s (glycolzuur weegt ongeveer 76 g/mol, gluconolacton 178 g/mol, lactobionzuur 358 g/mol). Deze grotere moleculaire omvang verklaart hun langzamere penetratie en hun uitstekende huidverdraagzaamheid.
Wat is het verschil tussen PHA, AHA en BHA?
De drie groepen chemische exfolianten hebben verschillende werkingsprofielen:
- AHA (glycolzuur, melkzuur, amandelzuur): in water oplosbaar, kleine moleculaire grootte, snelle en diepe penetratie in de hoornlaag. Krachtige werking op de glans, maar met fotosensibilisatie en een verhoogd risico op irritatie.
- BHA (salicylzuur): lipofiel, dringt door tot in de poriënopening. De standaardkeuze voor de gemengde tot vette huid met onzuiverheden.
- PHA (gluconolacton, lactobionzuur, maltobionzuur): groot molecuulgewicht, dringen minder diep door, hebben een geleidelijker exfoliërende werking. Ze worden beter verdragen door de meest gevoelige huid en combineren bovendien hydraterende en antioxiderende effecten.
PHA’s zijn niet altijd een vervanging voor AHA’s of BHA’s: ze verbreden het aanbod, met name voor huidtypes die klassieke exfolianten niet verdragen.
Voor welke huidtypes worden PHA's aanbevolen?
PHA’s zijn bijzonder geschikt voor verschillende huidtypes:
- Gevoelige en reactieve huid die AHA’s of BHA’s slecht verdraagt.
- Een huid met rosacea of couperose, als cosmetische aanvulling en na dermatologisch advies bij actieve vormen.
- Een dunne, vochtarme huid of een huid met een verzwakte huidbarrière.
- Rijpere huid die behoefte heeft aan een zacht en geleidelijk gladmakend effect.
- Huid die recent is blootgesteld aan een dermatologische behandeling (peeling, laser, microneedling): PHA's worden vaak op professioneel advies opgenomen in herstelroutines.
Bij een huid met eczeem, psoriasis of actieve dermatitis in een opflakkering moet absoluut een dermatoloog worden geraadpleegd voordat een chemisch exfoliant wordt gebruikt.
Welke voordelen kunnen we van PHA's verwachten?
PHA's combineren verschillende interessante werkingsmechanismen in één enkel actief bestanddeel:
- Zachte chemische peeling: geleidelijke verwijdering van cellen aan het einde van hun cyclus, zonder mechanische agressie.
- Bevochtigende werking: de hydroxylgroepen trekken water aan en houden dit vast in de hoornlaag, in tegenstelling tot AHA’s die de huid kunnen uitdrogen.
- Antioxiderende werking: gluconolacton en lactobionzuur chelateren bepaalde metaalionen die een rol spelen bij oxidatieve stress.
- Ondersteuning van de huidbarrière: in tegenstelling tot een agressieve peeling, respecteren PHA's de integriteit van de hydrolipidenfilm.
- Compatibiliteit met andere actieve bestanddelen: ze kunnen worden gecombineerd met niacinamide,hyaluronzuur of cosmetisch retinol, vaak met minder trekkerig gevoel dan bij klassieke AHA's.
Hoe integreer je PHA's in je huidverzorgingsroutine?
Het gebruik van PHA's volgt de principes van elke chemische peeling:
- Voer eersteen tolerantietest uit op een klein gebied (binnenkant van de arm of achter het oor) gedurende 2 tot 3 dagen.
- Begin met 2 tot 3 keer per week 's avonds aanbrengen en pas de frequentie vervolgens aan op basis van de tolerantie.
- Breng het product aan op een schone en droge huid, waarbij je de oogcontouren en slijmvliezen vermijdt.
- Vervolg met een geschikte vochtinbrengende verzorging.
- Breng ’s ochtends altijd een zonnefilter met SPF 30 tot 50 aan.
- Gebruik PHA en andere chemische exfolianten niet op dezelfde avond.
Voor een huid die nog nooit is geëxfolieerd, is een milde peeling op basis van PHA vaak de meest comfortabele manier om ermee te beginnen.
PHA en fotosensibilisatie: wat zijn de risico’s?
Uit de beschikbare studies blijkt dat PHA's minder fotosensibilisatie veroorzaken dan klassieke AHA's. Dit komt met name door hun grotere moleculaire omvang, waardoor de penetratie en het effect op de celvernieuwing in de diepere huidlagen beperkt blijven. Sommige gegevens wijzen er zelfs op dat gluconolacton en lactobionzuur een gedeeltelijk beschermend effect zouden kunnen hebben tegen door UV veroorzaakte vrije radicalen.
Toch blijft, net als bij elke chemische peeling, dagelijkse bescherming tegen de zon met SPF 30 tot 50 onontbeerlijk: dit blijft de belangrijkste preventieve maatregel tegen fotoveroudering, ongeacht de keuze van de peeling.
PHA en zwangerschap: waar moet je op letten?
Er zijn nog maar weinig specifieke gegevens over het gebruik van PHA’s tijdens de zwangerschap en borstvoeding. Gezien hun geringe penetratie in de huid en hun uitstekende verdraagbaarheid worden ze over het algemeen beschouwd als minder risicovol dan hooggedoseerde AHA’s of retinoïden.
Vraag uit voorzorg advies aan je apotheker of arts voordat je ze langdurig gebruikt tijdens de zwangerschap of borstvoeding, vooral bij hoge concentraties (cosmetische peelings). Bij twijfel kun je het beste kiezen voor speciaal samengestelde ‘zwangerschapsvriendelijke’ producten.
PHA en de gevoelige huid: waarom zijn ze bijzonder geschikt?
Verschillende klinische studies (Edison et al. 2008; Grimes et al. 2004) hebben aangetoond dat PHA's beter worden verdragen door patiënten met een reactieve, atopische of rosacea-huid, of door patiënten die recent een dermatologische ingreep hebben ondergaan. De vastgestelde redenen:
- Een langzamere en oppervlakkigere penetratie, waardoor het risico op een prikkelend gevoel en roodheid wordt verminderd.
- Een compenserend vochtinbrengend effect, waardoor het huidcomfort tijdens de peeling behouden blijft.
- Inherente antioxiderende werking die de door de exfoliatie veroorzaakte oxidatieve stress beperkt.
Bij een extreem gevoelige huid moet u beginnen met de laagste concentraties (≤ 5 % gluconolacton) voordat u overgaat op sterkere formules.
Hoe kies je een PHA-verzorgingsproduct?
Er zijn verschillende criteria die de keuze voor een exfoliërend verzorgingsproduct op basis van PHA bepalen:
- Concentratie: tussen 4 % en 10 % voor regelmatig thuisgebruik.
- Textuur: serum, vloeistof, crème, masker of lotion, afhankelijk van de persoonlijke voorkeur.
- Gecombineerde formules: combinaties van PHA + niacinamide, PHA + hyaluronzuur, PHA + antioxidanten (vitamine E, polyfenolen) komen veel voor.
- Aanwezigheid van gedenatureerde alcohol bovenaan de INCI-lijst: te vermijden bij de gevoelige huid, die nochtans de natuurlijke doelgroep van PHA is.
- Raadpleeg een apotheker of dermatoloog bij bijkomende huidaandoeningen (rosacea, eczeem).
Gebruik PHA’s de eerste weken afzonderlijk en combineer ze daarna geleidelijk met de andere actieve bestanddelen uit uw verzorgingsroutine om de individuele verdraagbaarheid te beoordelen.
