Wat is impetigo en hoe herken je het?
Impetigo is een oppervlakkige, zeer besmettelijke huidinfectie die wordt veroorzaakt door pyogene bacteriën: *Staphylococcus aureus* in de overgrote meerderheid van de gevallen in Frankrijk en, in zeldzamere gevallen, *Streptococcus pyogenes* (β-hemolytische streptokok van groep A), alleen of in combinatie. Het is de meest voorkomende bacteriële huidinfectie bijkinderen, vooral tussen de 2 en 5 jaar, maar ook volwassenen kunnen er last van krijgen.
De typische symptomen:
- Laesies die vaak ontstaan rond de lichaamsopeningen (mond, neusgaten, oren) of op plaatsen met kleine beschadigingen van de huid.
- Erythemateuze vlekken die zich ontwikkelen tot oppervlakkige blaasjes of puisten.
- De blaasjes barsten snel open, waardoor een helder vocht vrijkomt dat opdroogt en de kenmerkende honingkleurige korstjes vormt.
- Matige jeuk, soms pijn bij druk.
- Geen koorts of verandering in de algemene toestand bij eenvoudige vormen.
- Mogelijke lymfadenopathieën.
Bij reeds bestaande atopische huid (eczeem) spreekt men vanimpetiginisatie: een bacteriële superinfectie van een reeds bestaande huidaandoening.
Hoe verspreidt impetigo zich?
Impetigo wordt voornamelijk overgedragen door:
- Direct contact met de huidlaesies of afscheidingen van een besmette persoon.
- Indirect contact via besmette voorwerpen: handdoeken, washandjes, lakens, kleding, speelgoed, haarborstels, sportuitrusting.
- Zelfbesmetting door krabben: verspreiding van de laesies naar andere delen van het lichaam van dezelfde persoon.
- De incubatietijd bedraagt doorgaans 1 tot 3 dagen na besmetting (tot 10 dagen).
- Het asymptomatisch dragen van *Staphylococcus aureus* in de neus (bij 20 tot 30 % van de algemene bevolking) vormt een reservoir waarmee rekening moet worden gehouden om recidieven te verklaren.
Kinderdagverblijven (crèches, kleuterscholen, vakantiekampen) en grote gezinnen zijn belangrijke verspreidingshaarden.
Welke behandelingen zijn er voor impetigo?
De behandeling bestaat uit een op de ernst afgestemde antibioticakuur, op doktersvoorschrift, en uit zorgvuldige lokale verzorging (HAS-aanbevelingen 2021):
- Gelokaliseerde vormen (weinig laesies, beperkt oppervlak):
- Lokale antibioticabehandeling op voorschrift: mupirocine in zalfvorm (Mupiderm) of fusidinezuur in crème- of zalfvorm (Fucidine), 2 tot 3 keer per dag aanbrengen gedurende 5 dagen.
- Lokale verzorging: de korstjes verzachten met water en milde zeep, voorzichtig verwijderen en zachtjes droogdeppen.
- Eventueel een aanvullend antisepticum (waterige chloorhexidine) als onderdeel van de algehele verzorging.
- Uitgebreide, bulleuze, multifocale vormen, met algemene symptomen of bij risicopatiënten:
- Orale antibioticabehandeling op voorschrift: pristinamycine, amoxicilline + clavulaanzuur, of macroliden (claritromycine, josamycine) bij allergie voor penicillines. Gebruikelijke behandelingsduur: 7 dagen.
- Aangevende lokale behandeling.
- Begeleidende zorg bij alle vormen:
- Dagelijkse reiniging met water en milde zeep of syndet.
- Korte nagels (beperkt zelfbesmetting).
- Regelmatig de handen wassen, vooral na contact met de laesies.
- De toegankelijke laesies afdekken om verspreiding te beperken.
- Decontaminatie van de neus met mupirocine in de vorm van een neuszalf (Bactroban): te bespreken bij recidieven, nadat is aangetoond dat *Staphylococcus aureus* in de neus aanwezig is. De behandeling kan ook gelden voor gezinsleden.
Te vermijden: het aanbrengen van corticosteroïden (verergering), van occlusieve vetpreparaten op de korstjes (vertragen het drogen), van lokale antibiotica bij zelfmedicatie of buiten de aanbevelingen om (risico op resistentie).
Hoe kan impetigo worden voorkomen?
Preventie is gebaseerd op enkele eenvoudige en doeltreffende principes:
- Regelmatig de handen wassen met water en zeep, vooral na contact met een besmet persoon of na het snuiten van de neus.
- Korte en schone nagels.
- Onmiddellijke ontsmetting van elk klein huidwondje (afschuring, prikwond, snijwond).
- Deel geen persoonlijke spullen: handdoek, washandje, badlaken, haarborstel, hoed.
- Zorg voor een goede hydratatie van de huid om de barrièrefunctie te behouden (vooral bij kinderen met een atopische aanleg).
- Open wonden afdekken tijdens de genezing.
- Was het wasgoed van besmette personen op minimaal 60 °C, bij voorkeur apart.
- Desinfecteer oppervlakken en voorwerpen die vaak worden aangeraakt als er een besmet persoon in het huishouden is.
- Behandeling van elke chronische neusdrager bij recidieven in de familie.
Kan impetigo terugkeren?
Ja, recidieven van impetigo zijn mogelijk, met name bij:
- Mensen die chronisch drager zijn van *Staphylococcus aureus* in de neus, de perineale regio of de oksels (reservoirs).
- Kinderen in groepsopvang.
- Mensen die in overbevolkte omstandigheden leven of waar het moeilijk is om de hygiëne op peil te houden.
- Patiënten met onderliggende huidaandoeningen (eczeem, schurft, waterpokken), die allemaal een toegangspoort vormen voor de infectie.
- Mensen met een verzwakt immuunsysteem of slecht gereguleerde diabetes.
Bij frequente recidieven kan de arts een onderzoek naar neusdragerschap (uitstrijkje) voorstellen, een decontaminatiebehandeling met mupirocine in de vorm van een neuszalf, en eventueel een gecoördineerde behandeling van de andere dragers in het huishouden.
Wat is het verschil tussen bulleus en niet-bulleus impetigo?
Er worden twee belangrijke klinische vormen beschreven:
- Niet-bulleus (korstvormend) impetigo: de meest voorkomende vorm (70 tot 80 % van de gevallen). Oppervlakkige blaasjes en puistjes die snel overgaan in meliceuze korstjes. Voornamelijk rond de mond- en neusopeningen. Voornamelijk veroorzaakt door *Staphylococcus aureus* (soms in combinatie met *Streptococcus pyogenes*).
- Bulleuze impetigo: een specifieke vorm die verband houdt met stammen van *Staphylococcus aureus* die exfoliatieve toxines produceren (ETA, ETB). Blaasjes die uitgroeien tot grote, slappe blaren die eerst een gelige en vervolgens een etterige vloeistof bevatten; deze blaren barsten gemakkelijk open en laten erosies achter met een rode basis en een epidermale rand. Komt vooral voor op de romp, de billen en het perineum. Komt vaker voor bij pasgeborenen en zuigelingen.
- Ecthyma: een diepe vorm van impetigo (diepe, zwerende laesies, bedekt met een dikkere korst), die zich over weken ontwikkelt, met mogelijke littekens. Komt vaker voor bij verzwakte volwassenen (met een verzwakt immuunsysteem, diabetici, mensen in precaire omstandigheden).
Een ernstige vorm die bij zuigelingen moet worden herkend: het stafylokokken-syndroom van de ‘gekookte huid’ (SSSS), veroorzaakt door de systemische verspreiding van exfoliatieve toxines. Algemene loslating van de opperhuid, koorts, prikkelbaarheid, uitdroging. **Pediatrische spoedopname** bij kinderen jonger dan 5 jaar.
Wat zijn de risicofactoren voor impetigo?
Verschillende factoren verhogen het risico:
- Leeftijd: kinderen van 2 tot 5 jaar, periode waarin ze in groepsverband socialiseren.
- Warm en vochtig klimaat, zomer, overmatig zweten.
- Nauwe omgang (grote gezinnen, scholen, kinderdagverblijven, recreatiecentra, kampen).
- Kleine beschadigingen van de huid: insectenbeten, schaafwonden, snijwonden, krabwonden.
- Reeds bestaande huidaandoeningen: atopisch eczeem, schurft, hoofdluis, waterpokken, irritatieve dermatitis — een voedingsbodem voor impetigo.
- Onregelmatige hygiëne, beperkte toegang tot water.
- Chronische dragerschap van *S. aureus* (neus, oksels, perineum).
- Immuunsuppressie, slecht gereguleerde diabetes.
- Beoefening van contactsporten (worstelen, judo, rugby) waarbij uitrusting wordt gedeeld.
Mag je met impetigo naar school of naar je werk gaan?
Impetigo is een besmettelijke infectie waarvoor in Frankrijkuitsluitingsregels gelden:
- Verplichte uitsluiting van het kinderdagverblijf, de school of de gemeenschap gedurende ten minste 72 uur na het begin van een effectieve antibioticabehandeling (aanbevelingen van de Hoge Raad voor Volksgezondheid van Frankrijk).
- Als er slechts enkele, plaatselijke laesies zijn, staan sommige instellingen terugkeer toe mits de laesies zijn afgedekt met een occlusieve verband en niet toegankelijk zijn.
- De arts kan een verklaring van niet-besmettelijkheid afgeven wanneer de uitsluiting is opgeheven.
- Thuis: vermijd nauw contact met andere huisgenoten, met name met zuigelingen en mensen met een verzwakt immuunsysteem.
- Was regelmatig de handen, houd de nagels kort en deel geen wasgoed of persoonlijke voorwerpen.
Wat baby’s en zuigelingen betreft: zorgvuldige observatie, onmiddellijk een arts raadplegen bij koorts, snelle uitbreiding van de laesies of verslechtering van de algemene toestand.
Hoe wordt impetigo gediagnosticeerd?
De diagnose is voornamelijk klinisch:
- Visuele inspectie van de kenmerkende laesies (blaasjes en puistjes, meliceuze korstjes, blaren).
- Anamnese: leeftijd, context (groepsomgeving, thuis, atopische aanleg, reeds bestaande wonden).
- Bacteriologisch onderzoek met antibiogram: niet standaard, aangewezen bij therapiefalen, recidief, ernstige of atypische vorm, of bij vermoeden van MRSA (methicilline-resistente stafylokok).
- Bloedonderzoek is bij eenvoudige vormen doorgaans niet nodig; aan te vragen bij algemene symptomen of bij vermoeden van complicaties.
- Onderzoek naar neusdragerschap bij recidieven.
- Differentiële diagnose: herpes cutaneus (blaasjes in trossen), gordelroos (aantasting van een dermatoom), oppervlakkige brandwond, seborroïsche dermatitis bij zuigelingen, impetigo met schilfering, waterpokken met secundaire infectie.
Welke complicaties kunnen bij impetigo optreden?
Hoewel de meeste gevallen van impetigo bij een goed uitgevoerde behandeling gunstig verlopen, zijn er verschillende complicaties mogelijk:
- Cellulitis (bacteriële dermo-hypodermitis): diepe uitbreiding van de infectie, uitgebreide rode, warme plek, koorts — snelle consultatie.
- Lymfangitis: opstijgende rode streep vanaf de laesie, soms met bijbehorende lymfeklierzwelling.
- Bacteriëmie / septikemie: verspreiding van bacteriën, zeldzaam maar ernstig, vooral bij immuungecompromitteerden en zuigelingen.
- Acute post-streptokokken glomerulonefritis: late complicatie (2 tot 3 weken na de infectie met *Streptococcus pyogenes*) met oedeem, macroscopische hematurie en arteriële hypertensie. Urineonderzoek wordt aanbevolen bij kinderen, met name bij een uitgebreide of multifocale vorm.
- Staphylococcen-syndroom van de ‘gekookte huid’ (SSSS): pediatrische noodsituatie bij zuigelingen en jonge kinderen — gegeneraliseerde afbladdering van de opperhuid, koorts, ziekenhuisopname.
- Staphylococcale toxische shock: uitzonderlijk, levensbedreigende noodsituatie.
- Recidieven bij chronische dragertoestand of niet-gecorrigeerde risicofactoren.
- Zie ook geïnfecteerde wonden voor algemene zorgprincipes en jeuk voor nuttige adviezen om krabben te voorkomen tijdens de genezingsfase.
Elke snelle verslechtering, koorts, onwelzijn of systemisch symptoom is reden voor onmiddellijk medisch advies. Een snelle consultatie wordt ook aanbevolen voor zuigelingen, zwangere vrouwen, mensen met een verzwakt immuunsysteem of diabetici.
