Koliek bij zuigelingen: wat is dat?
Koliek bij zuigelingen is een goedaardig syndroom dat wordt gekenmerkt door periodes van intens, langdurig en ontroostbaar huilen bij een baby die verder gezond is. Ongeveer één op de vier zuigelingen heeft hier last van tussen de geboorte en de leeftijd van 4 tot 5 maanden. Er is geen medische oorzaak voor vastgesteld; de koliek verdwijnt vanzelf naarmate het spijsverterings- en zenuwstelsel van de baby zich verder ontwikkelt.
Door koliek te herkennen, kun je op een zorgzame manier reageren en gerichte kalmerende maatregelen nemen. Typische kenmerken zijn onder meer scherp huilen op vaste tijdstippen (vaak aan het einde van de dag), een rood gezicht, opgetrokken beentjes tegen de buik, een gespannen buik, gebalde vuistjes en weerstand tegen de gebruikelijke troostmaatregelen. Het feit dat de baby tussen de aanvallen door in goede algemene conditie blijft en zich harmonieus ontwikkelt, bevestigt het goedaardige karakter van het syndroom. Voor koliek en zuigelingen in het algemeen zijn er aanvullende informatiebronnen beschikbaar.
Welke onmiddellijke maatregelen moeten worden genomen?
Tijdens een aanval kunnen verschillende beproefde kalmeringstechnieken worden gecombineerd:
- Tijgerhouding: de baby ligt op de onderarm van de ouder, met het buikje naar beneden en het hoofdje in de holte van de elleboog (een afvoerende houding die vaak zeer effectief is)
- Dicht op de huid dragen in een fysiologische draagdoek of een ergonomische draagzak die de fysiologische houding respecteert (beentjes in kikkerhouding, ronde rug)
- Verticaal wiegen tegen de borst van de ouder, met langzame en ritmische bewegingen
- Wandeling met de kinderwagen of in de auto: de trillingen en de regelmatige beweging hebben een bewezen kalmerend effect
- Huid-op-huidcontact: direct contact met de ouder, waarbij de baby in zijn luier tegen de blote borst ligt
- Een lauw badje van 37 °C, kort (5 tot 10 minuten), rustgevend en ontspannend
- Buikmassage met zachte cirkelvormige bewegingen met de klok mee, rond de navel
- Beenbewegingen: breng de knieën zachtjes naar de buik toe, wissel de benen af om het laten ontsnappen van luchtjes te bevorderen
- Een goed vastgezette,lauwe warmwaterkruik (niet heet) op de buik, door een doek heen
Geen enkele methode werkt voor iedereen: het uitproberen van verschillende benaderingen en het ontdekken van wat voor de eigen baby het beste werkt, is vaak de beste strategie. Voor babymassage en spugen in het algemeen zijn er specifieke hulpmiddelen beschikbaar.
Welke zintuiglijke omgeving is geschikt?
Een groot deel van de koliek lijkt verband te houden met sensorische overprikkeling aan het einde van de dag, wanneer de baby veel prikkels heeft opgevangen. Het aanpassen van de omgeving helpt om de overprikkeling te verminderen:
- Gedempt of zwaklicht, of zelfs halfduister
- Witte ruis: stofzuiger, föhn op afstand, speciale apps, knuffels die geluid maken: deze bootsen de geluiden in de baarmoeder na en hebben een rustgevend effect
- Zachte muziek, slaapliedjes, ritmisch gefluister
- Rustige sfeer: geen schermen, geen harde geluiden, geen mensen die voortdurend in en uit lopen
- Matigekamertemperatuur (18 tot 20 °C in de slaapkamer)
- Beperk het aantal bezoekers tijdens periodes waarin koliek wordt verwacht
- Slechts één ouder of vaste volwassene om de baby te dragen en te kalmeren, zodat het kind niet van de ene naar de andere arm wordt doorgegeven
- Lichte deken of voorzichtig inbakeren (mits de aanbevelingen ter voorkoming van wiegendood worden nageleefd; nooit tijdens de slaap op de rug zonder toezicht)
Door een half uur voor het gebruikelijke tijdstip al voor een rustige omgeving te zorgen,kun je de koliekperiodevoor zijn en de hevigheid van de aanvallen verminderen. Voor de slaap van het kind in het algemeen zijn er specifieke hulpmiddelen beschikbaar.
Probiotica: wat is het werkelijke nut?
Verschillende klinische studies hebben het nut van probiotica bij de behandeling van koliek bij zuigelingen aangetoond, met name de stam Lactobacillus reuteri DSM 17938. De resultaten zijn het meest overtuigend bij borstvoeding gekregen baby’s, waarbij in verschillende gecontroleerde studies een aantoonbare vermindering van de huilduur is vastgesteld.
Enkele praktische richtlijnen:
- Gedocumenteerde stam: L. reuteri DSM 17938, aanwezig in specifieke pediatrische preparaten
- Gebruikelijke dosering: 5 druppels per dag gedurende 3 tot 4 weken, te verstrekken op advies van een apotheker of kinderarts
- Goede verdraagbaarheid aangetoond, bijwerkingen komen zelden voor
- De werkzaamheid varieert per baby: bij sommigen een duidelijke verbetering, bij anderen een bescheiden of geen verbetering
- Geen onmiddellijk effect: de voordelen treden doorgaans pas na 1 tot 2 weken op
- Bij baby’s die flesvoeding krijgen, is de werkzaamheid nog omstreden en is advies van een kinderarts nodig
Probiotica zijn geen vervanging voor andere verzachtende maatregelen. Ze kunnen een nuttige aanvulling vormen op een alomvattende aanpak. Voor probiotica in het algemeen zijn er specifieke bronnen beschikbaar.
Moet de voeding worden aangepast?
Verschillende aanpassingen in de voeding kunnen de ernst van de koliek verminderen:
- Goede aanleg aan de borst of een speen met langzame doorstroming om het inslikken van lucht te beperken
- Pauzes om de baby halverwege en aan het einde van de voedingte laten boeren
- Half rechtopzittende houding tijdens en na de voedingen (20 tot 30 minuten)
- Vaker, maar kleinere hoeveelheden bij een gulzige baby
- Controle van de melkhoeveelheid bij baby’s die flesvoeding krijgen (overvoeding vermijden)
- Bij de moeder die borstvoeding geeft: matige beperking van overmatig cafeïne- en alcoholgebruik, maar geen systematische uitsluiting van koemelk, tenzij op advies van de kinderarts
- ‘Comfort’-zuigelingenmelk met gedeeltelijk gehydrolyseerde eiwitten of lactosevrij, op advies van de kinderarts
- Verhoogde hydrolysaten (eHF) uitsluitend bij een bevestigde allergie voor koemelkeiwitten
Systematische uitsluitingen zonder duidelijke medische indicatie moeten bij de moeder die borstvoeding geeft worden vermeden: ze kunnen het voedingsevenwicht en de borstvoeding in gevaar brengen zonder dat er een bewezen voordeel is. Voor de moeder die borstvoeding geeft,de voeding van de baby en babyvoeding in het algemeen zijn er specifieke informatiebronnen beschikbaar.
Wanneer moet u een arts raadplegen?
Er zijn verschillende signalen die een onmiddellijk bezoek aan de kinderarts rechtvaardigen:
- Zeer hevig, langdurig of ongewoon huilen in vergelijking met de gebruikelijke routine
- Koorts hoger dan 38 °C
- Krachtig of herhaaldelijk overgeven
- Langdurige weigering om te eten
- Stagnatie in het gewicht of een onderbreking in de groeicurve
- Chronische diarree, slijmerige ontlasting, bloed in de ontlasting
- Bleekheid, ongewone slaperigheid, hypotonie
- Eczeem, netelroos, symptomen die wijzen op een allergie voor koemelkeiwitten
- Ademhalingsmoeilijkheden, piepende ademhaling
- Koliek die langer dan 4 tot 5 maanden aanhoudt zonder verbetering
- Eerste consult ter bevestiging van de diagnose en geruststelling
De kinderarts bevestigt dat het om een goedaardige aandoening gaat, sluit andere mogelijke diagnoses uit (urineweginfectie, oorontsteking, liesbreuk, pathologische reflux, koemelkproteïneallergie) en verwijst indien nodig door voor een behandeling op maat. Voorborstvoeding in het algemeen zijn er specifieke hulpbronnen beschikbaar.
Hoe houd je het als ouder vol?
De periode van kolieken is bijzonder zwaar: langdurig huilen, een gevoel van machteloosheid, opeenstapelende vermoeidheid, angst. Er zijn verschillende manieren om het welzijn van de ouders en de veiligheid van de baby te waarborgen:
- Wissel elkaar af als ouders of met een vertrouwd familielid
- Dagelijks evennaar buiten gaan voor wat frisse lucht, al is het maar kort
- Hulp van de omgevingaccepteren voor huishoudelijke taken en maaltijden
- Zodra mogelijksamen met de baby rusten
- Je grenzen herkennen en de baby gerust even aan iemand anders toevertrouwen als de spanning oploopt
- Schud de baby nooit: het shaken baby syndroom is een neurologische noodsituatie met zeer ernstige gevolgen
- Leg de baby veilig neer (bedje, wipstoeltje) en verlaat de kamer een paar minuten als de uitputting onbeheersbaar wordt
- Raadpleeg een arts bij aanhoudende uitputting, tekenen van depressie of negatieve gedachten (huisarts, verloskundige, perinatale psycholoog)
- Sluit je aan bij oudersteungroepen, gespecialiseerde verenigingen of hulplijnen
- Onthoud dat kolieken van voorbijgaande aard zijn en spontaan zullen verdwijnen rond de leeftijd van 3 tot 4 maanden
Emotionele steun voor de ouders blijft net zo belangrijk als het kalmeren van de baby. Een gezin dat gesteund wordt, komt deze voorbijgaande periode rustiger door. Uw apotheker blijft een waardevolle gesprekspartner om naar u te luisteren, geschikte probiotica aan te bevelen en u door te verwijzen naar nuttige hulpbronnen, als aanvulling op de regelmatige pediatrische controle.
