De ricinus (Ricinus communis), een plant afkomstig uit Afrika en India, levert een plantaardige olie die bekendstaat om zijn voedende, hydraterende en omhullende eigenschappen.Ricinusolie wordt verkregen door koude persing en is rijk aan vetzuren, vitamine E en vooral ricinolzuur, het kenmerkende bestanddeel dat de olie haar karakteristieke dikke en stroperige textuur geeft. De olie wordt al sinds de oudheid gebruikt en is tegenwoordig een echte klassieker in de natuurlijke cosmetische verzorging van haar, wimpers, nagels en huid. Door het hoge gehalte aan vetzuren is het een uitstekend middel om de haarvezel en de opperhuid te voeden en te omhullen. Het laat zich gemakkelijk integreren in een haar- of huidverzorgingsroutine. Opgemerkt moet worden dat het van oudsher ook een heel andere inwendige toepassing kent (als laxeermiddel), waarvoor strikte regels gelden die hieronder worden toegelicht.
Ricinusolie wordt vooral gewaardeerd om zijn cosmetische toepassingen:
De rijke textuur houdt het vocht vast en vormt een beschermende film. Het is een uiterst voedende olie, die vanwege de dikke consistentie in kleine hoeveelheden moet worden gebruikt.
Dat is de meest gangbare bewering, die eerlijk gezegd moet worden genuanceerd. Ricinusolie voedt en omhult de haarvezel en de wimper- en wenkbrauwharen, waardoor deze soepeler, glanzender en breukbestendiger worden ener voller uitzien. Door haarbreuk te beperken, helpt het de lengte te behouden. Er is echter geen solide wetenschappelijk bewijs dat het de haargroei versnelt of het aantal haartjes daadwerkelijk verdicht: de groeisnelheid en de dichtheid zijn voornamelijk genetisch bepaald. Het waargenomen effect van „langere wimpers“ is vooral te danken aan de omhullende werking die haarbreuk beperkt en een vollere uitstraling geeft — een reëel cosmetisch voordeel, maar niet te verwarren met daadwerkelijke hergroei. Voor gevoede wimpers en omhulde haren blijft ricinusolie zeer nuttig. Maar bij aanzienlijke haaruitval is dermatologisch advies nodig, dat door geen enkele olie kan worden vervangen.
Er zijn verschillende manieren om het aan te brengen, afhankelijk van het doel. Als haarmasker: breng aan op de hoofdhuid en de haarlengtes, laat 1 tot 2 uur (of 's nachts) inwerken voordat je je haar wast — vaak gemengd met een vloeibaardere olie (jojoba, kokos), omdat ricinusolie dik is. Als serum voor wimpers en wenkbrauwen: breng ’s avonds een dun laagje aan met een schoon borsteltje, waarbij je contact met het oog vermijdt. Als huidmassage: om de droge huid te voeden en kloven en ruwe plekken soepeler te maken. Op nagels en nagelriemen: dagelijks aanbrengen om te voeden en te beschermen. Als lauw kompres: traditioneel gebruikt ter ondersteuning van spier- en gewrichtscomfort. Voer bij uitwendig gebruik in alle gevallen eerst een huidtest uit en gebruik slechts een kleine hoeveelheid, aangezien de textuur zeer dekkend is. Deze cosmetische toepassingen zijn veilig en worden door de meeste huidtypes goed verdragen, in tegenstelling tot inwendig gebruik, dat strikte begeleiding vereist.
Bij de verzorging van een droge huid is ricinusolie zeer effectief om ruwe plekken, kloven en scheurtjes te voeden, soepel te maken en te herstellen, dankzij het hoge gehalte aan vette bestanddelen dat een beschermende film vormt. Wat vlekken, littekens en striae betreft, is voorzichtigheid geboden: ricinusolie maakt de huid soepeler en bevordert het comfort, maar er is geen hard bewijs dat het pigmentvlekken of bestaande littekens ‘verwijdert’. Het kan hooguit de soepelheid en het uiterlijk van de huid verbeteren. Ook wordt er vaak beweerd dat ricinusolie helpt tegen acne en onzuiverheden: in werkelijkheid kan de dikke textuur bij sommige huidtypes comedogeen werken, en acne is een aandoening die onder de verantwoordelijkheid van een dermatoloog valt, niet van een olie. Voorzichtigheid is dus geboden bij een vette of acnegevoelige huid. Ricinusolie blijft bovenal een uitstekende voedende olie voor de droge huid.
Ricinusolie wordt van oudsher inwendig gebruikt als krachtig laxeermiddel: bij inname heeft het een uitgesproken laxerende werking door de stoelgang te stimuleren. Dit gebruik moet met de grootste voorzichtigheid worden benaderd en valt onder een bijna-medicinale context. Het effect is zeer krachtig en kan buikkrampen, uitdroging en onevenwichtigheden veroorzaken. Het is geen onschuldig middel voor dagelijks spijsverteringscomfort: voor incidentele constipatie bestaan er veel mildere oplossingen. Als laxeergebruik wordt overwogen, moet dit incidenteel zijn , in een minimale dosis en onder begeleiding van een zorgverlener. Het wordt ten zeerste afgeraden voor zwangere vrouwen (risico op stimulatie van baarmoedercontracties) en vrouwen die borstvoeding geven, evenals bij spijsverteringsstoornissen (darmobstructie, onverklaarbare buikpijn). Bij aanhoudende verstopping is bovendien medisch advies nodig. Kortom, ricinusolie voor oraal gebruik is geen gangbaar voedingssupplement, maar een krachtig laxeermiddel dat met de nodige voorzichtigheid moet worden gebruikt.
Er gelden enkele voorzorgsmaatregelen bij het gebruik van ricinusolie:
Kies voor de beste kwaliteit: 100% zuivere, virgin, koudgeperste en biologisch gecertificeerde ricinusolie, zonder oplosmiddelen of pesticiden, verpakt in een amberkleurige glazen fles (die de actieve bestanddelen tegen licht beschermt) en zonder toevoegingen of geurstoffen. Een hoogwaardige olie garandeert een betere verdraagbaarheid en een optimale werking op het haar, de nagels en de huid. Verkrijgbaar bij de apotheek, in biologische winkels en gespecialiseerde winkels, in de vorm van pure olie, haarserums of voedende balsems.
