Wat is verlies van eetlust en wat zijn de oorzaken ervan?
Eetlustverlies — medisch aangeduid met de term anorexie (niet te verwarren met anorexia nervosa, een specifieke psychiatrische aandoening) — wordt gekenmerkt door een langdurige of terugkerende afname van de eetlust, ongeacht de werkelijke energiebehoefte. De oorzaken zijn talrijk en onderling verweven:
- Lichamelijke oorzaken: acute infecties, chronische ziekten (nierinsufficiëntie, hepatitis, kanker), schildklieraandoeningen, chronische buikpijn.
- Bijwerkingen van geneesmiddelen: chemotherapie, antibiotica, antidepressiva, opioïden.
- Psychologische oorzaken: chronische stress, angst, depressie — die de centrale regulering van de eetlust via neurotransmitters beïnvloeden.
- Voedingsgerelateerde oorzaken: tekorten aan zink of vitamine B12, die de smaak- en reukwaarneming beïnvloeden.
Een tijdelijk verlies van eetlust als gevolg van een infectie of tijdelijke stress is onschadelijk. Als het aanhoudt of gepaard gaat met ongewild gewichtsverlies, is een volledig medisch onderzoek noodzakelijk. Het is belangrijk op te merken dat verminderde eetlust bij ouderen bijzonder vaak voorkomt en vaak wordt onderschat, ondanks de ernstige gevolgen voor de spiermassa en het immuunsysteem.
Wanneer moet u bij eetlustverlies een arts raadplegen?
Een consult is noodzakelijk in de volgende situaties:
- Eetlustverlies dat langer dan 2 weken aanhoudt zonder duidelijke aanwijsbare oorzaak.
- Onbedoeld gewichtsverlies van meer dan 5 % van het lichaamsgewicht in minder dan een maand.
- Ernstigevermoeidheid, buikpijn, aanhoudende misselijkheid of daarmee gepaard gaande slikproblemen.
- Bij een bekende chronische aandoening (diabetes, hartfalen, kanker).
Het eerste onderzoek omvat doorgaans een bloedbeeld, lever- en nierfunctietests, een TSH-bepaling en, afhankelijk van de context, een voedingsanalyse. Deze onderzoeken helpen bij het stellen van de diagnose en het aanpassen van de behandeling.
Hoe kan de eetlust worden gestimuleerd door middel van voeding en levensstijl?
Als er geen ernstige aandoening is, kunnen verschillende praktische aanpassingen helpen om de eetlust te herstellen:
- De maaltijden opsplitsen: 5 tot 6 kleine maaltijden in plaats van 3 grote, wat minder zwaar op de maag ligt.
- Geef de voorkeur aan voedingsmiddelen met een hoge voedingswaarde in kleine hoeveelheden: noten, avocado, kaas, olijfolie.
- Besteed aandacht aan de presentatie en de variatie van het eten om de eetlust visueel te stimuleren.
- Gebruik kruiden die de spijsvertering stimuleren: gember, fenegriek, karwij.
- Doe voor de maaltijd wat lichte lichaamsbeweging, dit stimuleert ghreline (het hongerhormoon).
Voldoende slaap is ook essentieel: leptine en ghreline, belangrijke hormonen voor de regulering van de eetlust, worden sterk verstoord door slaaptekort.
Welke voedingssupplementen kunnen de eetlust ondersteunen?
Bepaalde micronutriënten spelen een directe rol bij de smaakwaarneming en de eetlust:
- Zink: een tekort aan zink tast de smaak- en reukzin aan — twee zintuigen die cruciaal zijn voor de eetlust. Een kortdurende suppletie kan deze waarnemingen herstellen.
- Vitamine B12: onmisbaar voor de neurologische werking; beïnvloedt indirect de eetlust via de regulering van de energiehuishouding.
- Gember als supplement: de spijsverteringsbevorderende en windafdrijvende eigenschappen kunnen het eten vergemakkelijken door misselijkheid en een zwaar gevoel te verminderen.
Deze supplementen worden gebruikt ter ondersteuning van een alomvattende aanpak, in overleg met een arts in geval van een medische aandoening.
Welke gevolgen kan langdurig verlies van eetlust hebben?
Langdurige anorexia die niet wordt behandeld, leidt tot progressieve complicaties:
- Ondervoeding en verlies van spiermassa (sarcopenie), wat vooral bij ouderen zeer snel verloopt.
- Meervoudige tekorten (ijzer, B-vitamines, zink, calcium) die de botten, het immuunsysteem en de cognitieve functies verzwakken.
- Vermindering van de afweer, waardoor de vatbaarheid voor infecties toeneemt.
- Verstoring van de wondgenezing en vertraging van het herstel na een operatie of infectie.
Vroegtijdige voedingszorg, soms aangevuld met psychologische ondersteuning als de oorzaak emotioneel is, verbetert de prognose en de levenskwaliteit aanzienlijk. Bij bewezen ondervoeding kunnen verrijkte orale voedingssupplementen (CNO) worden voorgeschreven om in de behoeften te voorzien zonder dat er grote hoeveelheden voedsel hoeven te worden ingenomen.
