Pancreatitis is een ontsteking van de alvleesklier, een klier die achter de maag ligt en twee essentiële functies vervult: de vertering van voedsel door de afscheiding van enzymen, en de regulering van de bloedsuikerspiegel door de productie van insuline en glucagon. Er zijn twee vormen van pancreatitis. Acute pancreatitis treedt snel op en verdwijnt doorgaans binnen enkele dagen met de juiste behandeling. Chronische pancreatitis ontwikkelt zich over meerdere jaren, waarbij het alvleesklierweefsel geleidelijk en onomkeerbaar wordt beschadigd.
Galstenen en overmatig alcoholgebruik zijn de twee meest voorkomende oorzaken van acute pancreatitis. Bepaalde medicijnen, virale infecties, buiktrauma’s of anatomische afwijkingen van de alvleesklier kunnen eveneens een ontsteking veroorzaken. Bij de chronische vorm blijft overmatig en langdurig alcoholgebruik de belangrijkste factor. Roken is een onafhankelijke risicofactor die het ziekteverloop verergert en het risico op ernstige complicaties op de lange termijn verhoogt.
Acute pancreatitis uit zich in hevige pijn in de bovenbuik, die vaak uitstraalt naar de rug, gepaard gaande met misselijkheid, braken en koorts. Deze symptomen vereisen een snelle opname in het ziekenhuis. Bij de chronische vorm is de pijn sluipender maar aanhoudend. Spijsverteringsproblemen, geleidelijk gewichtsverlies en het ontstaan van secundaire diabetes duiden op een vergevorderd pancreasfalen dat gespecialiseerde zorg vereist.
De diagnose is gebaseerd op een grondig klinisch onderzoek, aangevuld met bloedonderzoek naar pancreasenzymen – lipase en amylase – waarvan verhoogde waarden de ontsteking bevestigen. Beeldvormend onderzoek geeft vervolgens inzicht in de omvang van de laesies: een echografie van de buik detecteert galstenen, terwijl een CT-scan en een MRI het pancreasweefsel in beeld brengen en zoeken naar mogelijke complicaties zoals een pseudocyste of necrose.
De acute vorm vereist ziekenhuisopname met maag-darmrust, intraveneuze hydratatie en aangepaste pijnbestrijding. Wanneer galstenen de oorzaak zijn, wordt een cholecystectomie gepland om herhaling te voorkomen. De chronische vorm wordt behandeld metpancreasenzymsupplementen om het exocriene tekort te compenseren, medische pijnbestrijding en een omleidings- of resectieoperatie wanneer de kanalen verstopt zijn of de pijn niet reageert op conservatieve behandelingen.
Het beperken of stoppen met alcoholgebruik is de meest doorslaggevende preventieve maatregel. Stoppen met roken vertraagt de progressie van de chronische vorm aanzienlijk. Het volgen van een spijsverteringsvriendelijk dieet, arm aan verzadigde vetten en rijk aan vezels, vermindert het risico op galstenen en beperkt ontstekingsaanvallen. Een strikte behandeling van onderliggende stofwisselingsziekten — dyslipidemie, obesitas — draagt eveneens bij aan het voorkomen van recidieven.
Chronische pancreatitis brengt verschillende ernstige complicaties met zich mee. Exocriene insufficiëntie leidt tot een slechte opname van vetten, eiwitten en in vet oplosbare vitamines, wat ondervoeding en gewichtsverlies tot gevolg heeft. De geleidelijke afbraak van de bètacellen leidt tot diabetes type 3c, die verschilt van diabetes type 2 en een specifieke behandeling vereist. Het risico op alvleesklierkanker is bovendien aanzienlijk verhoogd, wat regelmatige echografische en laboratoriumcontroles rechtvaardigt.
Een vetarm dieet vermindert de enzymatische stimulatie en ontlast de alvleesklier dagelijks. Fruit, groenten en volkoren granen leveren de nodige vezels en micronutriënten zonder het orgaan te overbelasten. Goede voeding en voldoende hydratatie blijven essentieel bij elke maaltijd. Bij ernstige vormen met aantoonbare exocriene insufficiëntie zijn pancreasenzymsupplementen onmisbaar om een goede opname van voedingsstoffen te garanderen.
Chronische pijn kan beperkingen opleggen aan werk, sport en sociale activiteiten. De strikte voedingsbeperkingen maken maaltijden met familie of vrienden ingewikkeld. Het gelijktijdig omgaan met de spijsverteringsaandoening, secundaire diabetes en de daarmee gepaard gaande angst vormt een grote emotionele belasting. Regelmatige psychologische begeleiding, als aanvulling op de gespecialiseerde medische zorg, is vaak nodig om op lange termijn een bevredigende levenskwaliteit te behouden.
