De ziekte van Parkinson: mechanismen, darmen, CoQ10, omega-3 en slaap

Wat is de ziekte van Parkinson en hoe ontstaat deze?

De ziekte van Parkinson is na de ziekte van Alzheimer de op één na meest voorkomende neurodegeneratieve aandoening en treft ongeveer 200.000 mensen in Frankrijk. De ziekte wordt gekenmerkt door de selectieve degeneratie van de dopaminerge neuronen in de substantia nigra van het middenhersenen en door de ophoping van Lewy-lichaampjes (aggregaten van alfa-synucleïne) in de neuronen. Het verlies van dopamine leidt tot de belangrijkste motorische symptomen: rusttremor, rigiditeit, bradykinesie (trage bewegingen) en evenwichtsstoornissen. De diagnose en behandeling zijn uitsluitend voorbehouden aan een gespecialiseerde neuroloog — er zijn geen vrij verkrijgbare producten die de ziekte van Parkinson behandelen of voorkomen.

Wat zijn de vaak over het hoofd geziene vroege tekenen van Parkinson?

De prodromale symptomen van Parkinson kunnen 10 tot 20 jaar voorafgaan aan de motorische symptomen:

• REM-slaapgedragsstoornis (REM sleep behavior disorder): de patiënt speelt zijn dromen na, schreeuwt of spartelt in zijn slaap. Dit symptoom komt voor bij 80 tot 90 % van de toekomstige Parkinsonpatiënten en is de meest specifieke prodromale biomarker.
• Hyposmie of anosmie: gedeeltelijk of volledig verlies van de reukzin, dat bij 90 % van de patiënten aanwezig is vóór de motorische diagnose.
• Chronische constipatie: volgens de hypothese van Braak begint de neuronale degeneratie in het enterische zenuwstelsel, waardoor het spijsverteringskanaal een van de eerste aangetaste gebieden is.
• Premotorische depressie en angst: een weerspiegeling van de aantasting van het serotoninerge en noradrenerge systeem.

Wat is het verband tussen de darm en de ziekte van Parkinson?

De darm-hersen-as staat centraal in het huidige onderzoek naar de ziekte van Parkinson. De hypothese van Braak stelt dat pathologisch alfa-synucleïne ontstaat in het enterisch zenuwstelsel of in de bulbus olfactorius, waarna het retrograde doorgroeit naar de substantia nigra. Een verstoorde darmtransit is een gedocumenteerd voorteken: chronische constipatie verhoogt het risico op Parkinson volgens epidemiologische studies met een factor 2 tot 4. De darmflora van Parkinsonpatiënten vertoont kenmerkende veranderingen in vergelijking met die van gezonde personen, met een afname van butyraatproducerende bacteriën en een toename van pro-inflammatoire pathogenen. Voorlopig onderzoek onderzoekt in dit verband de invloed van probiotica op darm- en systemische ontstekingen, maar levert in dit stadium nog geen sluitende resultaten op.

Zijn co-enzym Q10 en glutathion van belang bij de ziekte van Parkinson?

Mitochondriale oxidatieve stress is een centraal mechanisme bij de degeneratie van dopaminerge neuronen bij de ziekte van Parkinson. Er wordt actief onderzoek gedaan naar twee antioxidanten:

• Co-enzym Q10: cofactor van de mitochondriale ademhalingsketen (complex I), waarvan een disfunctie is aangetoond in de substantia nigra van Parkinsonpatiënten. Fase II-studies hebben een mogelijk neuroprotectief effect bij hoge doseringen gesuggereerd, maar fase III-onderzoeken hebben tot nu toe geen significant klinisch voordeel bevestigd.
• Glutathion (L-glutathion): de belangrijkste endogene antioxidant van de neuronen in de substantia nigra, waarvan het gehalte in de hersenen van Parkinsonpatiënten sterk is verminderd. Pilotstudies hebben effecten op bepaalde oxidatieve biomarkers aangetoond, maar tot nu toe is er nog geen overtuigend klinisch bewijs.

Deze supplementen vormen geen behandeling voor de ziekte van Parkinson en moeten vóór gebruik worden besproken met de behandelende neuroloog.

Spelen omega-3 en voeding een rol bij Parkinson?

Epidemiologische en preklinische studies suggereren dat omega-3 DHA een neuroprotectieve rol zou kunnen spelen bij de ziekte van Parkinson. DHA is een belangrijk bestanddeel van de membranen van dopaminerge neuronen en zou neuro-ontsteking kunnen verminderen via de productie van resolvinen en protectinen. De dierstudies zijn veelbelovend, maar de klinische gegevens bij mensen blijven beperkt. Vanuit praktisch voedingsperspectief concurreert levodopa (de standaardbehandeling) met eiwitten uit de voeding om opname in de darmen: patiënten die levodopa gebruiken, moeten dit idealiter, in overleg met hun neuroloog, niet in de buurt van eiwitrijke maaltijden innemen. Constipatie, die vaak voorkomt bij behandeling met dopaminerge middelen, rechtvaardigt bijzondere aandacht voor hydratatie, voedingsvezels en lichaamsbeweging.

Hoe belangrijk is slaap bij de ziekte van Parkinson?

Slaapstoornissen komen voor bij 60 tot 90 % van de Parkinsonpatiënten en behoren tot de meest invaliderende niet-motorische symptomen. Ze omvatten de REM-slaapgedragsstoornis (de meest specifieke), slapeloosheid, overmatige slaperigheid overdag, rusteloze benen en slaapapneu. Slecht slapen verergert de motorische symptomen, vermoeidheid, depressie en cognitieve stoornissen. Melatonine kan worden overwogen om de slaapkwaliteit te verbeteren, mits er medisch advies is ingewonnen vanwege mogelijke interacties met medicijnen tegen de ziekte van Parkinson. Elke wijziging in de behandeling of toevoeging van een supplement moet worden goedgekeurd door de behandelende neuroloog.